Vijf vragenVaccinatiebeleid

De kritiek op de vaccinatiecampagne neemt toe, maar staat het er echt zo slecht voor?

Minister Hugo de Jonge tijdens de persconferentie van 23 maart.  Beeld EPA
Minister Hugo de Jonge tijdens de persconferentie van 23 maart.Beeld EPA

Het vaccinatietempo ligt weer lager, en de voorraad vaccins loopt op. Is de kritiek hierop terecht? Vijf vragen en antwoorden.

Na een valse start van de coronavaccinatie, die pas in januari begon, leek de prikcampagne begin maart op gang te komen. Nederland stoomde door naar de subtop van Europa en minister Hugo de Jonge (volksgezondheid) maakte met een trotse glimlach de vergelijking tussen de vaccinatiecampagne en Vitesse, of Feyenoord. Best degelijk, maar nog niet volmaakt.

Amper een paar weken later is die glimlach weer van het gezicht van De Jonge verdwenen. Nederland is namelijk weer weggezakt naar het rechterrijtje van Europa. En hoewel de verschillen klein zijn, neemt de kritiek op de prikcampagne meteen weer toe.

1. Staan we er echt zo slecht voor?

Op dit moment is ongeveer 11 procent van alle 18-plussers in Nederland één of twee keer gevaccineerd. In de meeste EU-landen ligt dit percentage iets hoger, hoewel het meestal om 1 à 2 procentpunten gaat.

Volgens minister Hugo de Jonge gaat Nederland de komende twee weken echter veel goedmaken. Deze kalenderweek verwacht het ministerie dat er ruim 400.000 prikken gezet worden. Volgende week zijn dat er ruim 500.000. Het is nu aan de GGD’en en de huisartsen om te bewijzen dat er inderdaad geen capaciteitsproblemen zijn en dat de vaccins versneld kunnen worden toegediend.

Als dat lukt, zijn er op 4 april ruim drie miljoen prikken gezet. Dat is iets later en iets minder dan het ministerie eerder voor ogen had. Dat is niet per se te wijten aan tekortkomingen in het vaccinatieprogramma. Allereerst leverde AstraZeneca in het eerste kwartaal slechts een kwart (1,2 miljoen) van de beloofde vaccins aan de EU, en dus aan Nederland. Daarbovenop kwam de pauze van hetzelfde vaccin, uit voorzorg vanwege een onderzoek naar bijwerkingen.

2. Er zijn toch heel veel vaccins op voorraad?

Dat klopt. De voorraad van ruim 600.000 vaccins is nu ‘te groot’, erkende vaccinatiebaas Jaap van Delden van het RIVM woensdag in gesprek met leden van de Tweede Kamer. Daarvoor is volgens Van Delden een reden. De leveringen van farmaceut AstraZeneca zijn namelijk ‘een chaos’. De ene week komen er nog geen 40.000 doses, de andere week meer dan 200.000. En zo gebeurde het dat er in de derde week van maart drie vrachten AstraZeneca-vaccins naar Nederland kwamen, goed voor zo’n 350.000 doses.

De leveringen kwamen bijna gelijk met de ‘prikpauze’ van dit vaccin. Dat was uit voorzorg om bijwerkingen te onderzoeken. Die pauze heeft achteraf voor veel vertraging gezorgd, mede omdat in Nederland voor veertien dagen afspraken werden afgezegd. Hierdoor konden de GGD’en hier pas woensdag het prikken met AstraZeneca hervatten, terwijl andere landen vorige week vrijdag alweer prikten. Dat verklaart de achterstand.

3. Kan Nederland hier niet extra vaccins produceren?

Als we hier maandelijks miljoenen mondkapjes kunnen produceren, dan moeten vaccins toch ook lukken? Met die vraag ging ‘vaccinatiegezant’ Hans Schikan de afgelopen weken in opdracht van het ministerie van VWS de boer op. Schikan, die werkzaam is in de farmaceutische industrie, kwam echter tot de conclusie dat Nederland geen mogelijkheden heeft om de productie van coronavaccins op korte termijn op te schroeven. Wellicht op lange termijn wel, maar de vraag is wat dat bijdraagt aan de huidige vaccinatiestrategie.

4. We zitten dus in de tang van de farmaceuten?

Nederland is inderdaad overgeleverd aan de contracten die de Europese Unie met farmaceuten heeft gesloten. Dat verklaart de grote achterstand van de Nederlandse vaccinatiegraad vergeleken met Israël, Chili, het VK en de VS. Het komende kwartaal lopen de leveringen aan de EU wel op. Nederland krijgt 16,5 miljoen vaccins, waaronder 3 miljoen van het Janssen-vaccin, dat na één prik voldoende bescherming biedt.

Ouderen krijgen nu ook dat Janssen-vaccin, net als het vaccin van AstraZeneca, maakte minister De Jonge na de persconferentie dinsdag bekend. De Gezondheidsraad had hierover al een positief advies uitgebracht. Daardoor kunnen mensen tussen de 65 en 75 de komende weken versneld worden geprikt. Ondertussen krijgen ook 60- tot 65-jarigen AstraZeneca; die groep is al onderweg. Halverwege mei moeten alle 60-plussers (zo’n 4,5 miljoen Nederlanders) zijn gevaccineerd.

5. Kan het écht niet sneller?

Alleen door een andere koers te gaan varen zou het kabinet in korte tijd veel meer mensen kunnen vaccineren. Dan moet het overgaan op de eenprikstrategie, zoals in het VK. Door de tweede prik uit- of af te stellen kan veel tijdwinst worden behaald. Die strategie lijkt succesvol: het aantal nieuwe coronameldingen schiet in Engeland omlaag. Allerlei deskundigen pleiten in Nederland voor die strategie, van voormalig RIVM-directeuren tot de huidige ic-voorzitter Diederik Gommers en ziekenhuisbeddenbaas Ernst Kuipers. Maar het kabinet houdt vast aan het advies van de Gezondheidsraad, die stelt dat één prik nog onvoldoende bescherming biedt, behalve als iemand al covid heeft gehad.

Lees ook:

Opnieuw zijstap vaccinatiecampagne: extra prikken voor acute zorg

Ook nieuwe medewerkers in de acute zorg krijgen met voorrang een vaccinatie, meldt het ministerie van volksgezondheid. Hiervoor worden 33.000 doses vaccin vrijgemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden