ReportageTekort zorgmedewerkers

Buddy’s zonder zorgdiploma helpen de verpleegkundigen in Nieuwegein

Stewardess Marleen Kolman (links) en kroegbaas Vincent Herfkens helpen Marieke Koenen in het St. Antoniusziekenhuis in Nieuwegein. Beeld Merlin Daleman
Stewardess Marleen Kolman (links) en kroegbaas Vincent Herfkens helpen Marieke Koenen in het St. Antoniusziekenhuis in Nieuwegein.Beeld Merlin Daleman

Bij het werven en vasthouden van medewerkers denken zorginstellingen nauwelijks buiten de gebaande paden, stelt de commissie-Terpstra. Het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein wel: het zet ongediplomeerde zorgmedewerkers in.

Vincent Herfkens (46) is een grote man, met korte, deels grijze, stekels. Vriendelijk gezicht, doortastende blik. Je ziet hem zo staan achter de toog van zijn eigen bruine café in Wijk bij Duurstede. Maar deze dag draagt hij groene kunststof instappers en een papieren schort, en draait hij mee in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein.

“Ik ben altijd bezig geweest met gastvrijheid, met omgaan met mensen”, zegt hij. “Dat doe ik hier ook.” Voorlopig heeft hij twee banen, maar Herfkens overweegt een volledige overstap naar de zorg. “80 procent zeker dat ik het doe.”

Buddy’s waren een noodoplossing

Corona levert soms ook iets moois op. Het St. Antonius (met locaties in Nieuwegein en Utrecht) bijvoorbeeld 100 nieuwe, betaalde medewerkers zonder zorgopleiding. Het werken met deze ‘buddy’s’ was een noodoplossing tijdens de coronagolven, maar het ziekenhuis houdt ze. ‘De buddy’s moeten blijven’, zo schreef een medewerker van de spoedeisende hulp op een groene post-it, aan de wand geplakt tijdens een evaluatie.

De buddy’s staan de verpleegkundigen bij: ze legen prullenbakken en katheters, zorgen dat er lakens klaarliggen op de kamers, brengen buisjes naar het lab. Het project geldt als voorbeeld van hoe het werk in ziekenhuizen aantrekkelijker kan worden gemaakt, vindt de commissie Werken in de Zorg, die zich onder leiding van Doekle Terpstra boog over het landelijke tekort aan zorgmedewerkers.

Meer tijd voor echte zorgtaken

De buddy’s, vaak afkomstig uit de horeca, luchtvaart of entertainmentbranche, verlagen de werkdruk voor verpleegkundigen. Die hebben daardoor meer tijd voor echte zorgtaken: het werk dat ze leuk vinden en waar ze voor zijn opgeleid. “Zo behoud je mensen voor de zorg”, zegt Marieke Koenen, het teamhoofd van de buddy’s.

Herfkens’ kroeg moest in het najaar van 2020 tijdelijk dicht vanwege corona. Van stilzitten houdt hij niet, dus begon hij hier. Zijn collega Marleen Kolman (29) heeft een vergelijkbaar verhaal. Ze was stewardess bij KLM. “Ik raakte door corona mijn baan kwijt, maar kreeg er door corona ook weer een terug”, lacht ze.

Vandaag helpt ze met het schoonmaken van een inmiddels lege covid-afdeling. Op de deur van de omkleedsluis lachen tientallen andere buddy’s haar toe. Hier plakten ze na hun dienst de sticker met hun naam en gezicht, die ze op hun beschermende kleding droegen.

Buddy's komen uit aanpak-beroepen

In de omkleedsluis ontstond ook het buddy-plan. Volgens streng protocol deden medewerkers hier hun met covid besmette kleding uit, geholpen door twee operatiekamerassistenten. Maar toen na de piek van de eerste golf de gewone zorg weer zoveel mogelijk werd hervat, moesten die assistenten terug naar de OK. In juni vorig jaar nam het ziekenhuis de eerste buddy’s in dienst om die taak over te nemen.

Toen ze hier eenmaal rondliepen, bleek dat ze veel meer konden. “De meesten van ons komen uit echte aanpak-beroepen”, zegt Herfkens. De buddy’s vingen de familie van covid-patiënten op met koffie, assisteerden verpleegkundigen bij het omdraaien van patiënten op de intensive care, en bij het wassen van patiënten.

Is het niet spannend, om patiëntenzorg te doen zonder diploma? Nee, vindt Herfkens. “We doen het alleen samen met een verpleegkundige”, vult Kolman aan.

In één dag op de kinderafdeling en in het mortuarium

“Je maakt mooie en minder mooie dingen mee”, zegt Herfkens. “Ik heb een keer meegemaakt dat ik eerst drie kwartier met een huilbaby rondliep op de kinderafdeling.” Hij maakt met zijn armen een beschermend kommetje tegen zijn schouder. “Daarna werd ik opgeroepen op de medium care, om een stoffelijk overschot naar het mortuarium te brengen. Het begin en het einde van het leven. Een mooier contrast is er niet.”

Koenen doet haar best om de buddy’s te behouden voor de zorg. Zo’n 10 procent kiest daarvoor, schat ze. Ze knipoogt naar Herfkens, die overweegt zijn café te sluiten om de driejarige opleiding tot OK-assistent te volgen. Zijn enthousiasme groeit met het uur. “95 procent zeker dat ik het doe.”

Lees ook:

Doekle Terpstra: Tekort aan medewerkers blijft als zorginstellingen niet zelf in actie komen

Er is genoeg geadviseerd, vindt Doekle Terpstra van de commissie Werken in de Zorg. Zorginstellingen moeten zelf in actie komen tegen het personeelstekort.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden