Complicaties

Bloedstolsels beschadigen longen Covid-patiënten en wellicht ook hart, nieren en hersenen

Longen aangetast door Covid-19.Beeld Photo News

De helft van de Covid-patiënten op de intensive care ontwikkelt bloedstolsels en longembolieën. Wordt dat niet op tijd ontdekt, dan is er grote kans op overlijden.

Het heeft ‘absoluut’ levens gespaard, zegt hematoloog Marieke Kruip van het Erasmus MC in Rotterdam. Ze spreekt over de ontdekking dat het coronavirus niet alleen leidt tot longontstekingen, maar ook tot bloedstolsels en verstoppingen van bloedvaten (embolieën). Vorige maand maakte het Erasmus MC samen met het LUMC in Leiden en het Amphia in Breda al bekend dat zij veel patiënten zagen met longembolieën. Deze week verschenen nieuwe cijfers. Bij de helft van de patiënten op de ic zijn bloedstolsels te zien, en bij het grootste deel van hen ook longembolieën. Als die worden gemist, wacht de patiënt een zekere dood.

Kruip werkt veel samen met Rik Endeman, intensivist bij het Erasmus MC. Hij herinnert zich een weekend in maart waarin Covid-patiënten met een abnormaal verloop van de ziekte onder de CT-scanner gingen. “Allemaal hadden ze longembolieën”, zegt hij. Toen dachten we: dit is niet oké. In eerdere onderzoeken uit China en Italië waren al vermoedens geuit, nu ging het gordijn een stukje verder open. Dat hebben we zo snel mogelijk met de rest van de wereld gedeeld.”

Niet in de blaasjes, maar in de vaten

Bekend is dat het coronavirus longontstekingen veroorzaakt. “Normaal zit de ontsteking in de longblaasjes”, zegt Endeman, “bij Covid zit het in de vaten van de long.” Doordat een infectie optreedt in de vaten, kunnen stolsels en een embolie ontstaan.

“De stolsels kunnen aan het eind van de vaten zitten”, zegt Kruip, ”maar ook centraal in de slagaders in de longen. Dat zorgt voor minder bloeddoorstroming in de longen waardoor minder zuurstof wordt opgenomen, wat tot een slechtere prognose leidt.”

Om de stolsels te voorkomen, krijgen patiënten op de ic bloedverdunners. Dat gebeurt altijd al, bij elke patiënt. Verschil is dat de Covid-patiënten direct de dubbele dosis krijgen, alsof zij al trombose hebben. “Ik heb nooit eerder een ziekte gezien waarbij de tromboseneiging zo sterk is”, zegt Kruip. Wereldwijd is nu de grote vraag: hoeveel bloedverdunners moet je geven? Het ziektebeeld is nog te jong om daar antwoord op te geven. Nu behandelen we elke patiënt nog op dezelfde manier, met dezelfde dosis. Het moet mogelijk zijn dat meer toe te spitsen op de individuele patiënt. Dat zal zeker komen in de nabije toekomst.”

Ook voor patiënten die op de gewone Covid-afdelingen van ziekenhuizen liggen is er meer aandacht voor stolsels. De algemene richtlijn voor opgenomen patiënten stelt dat alleen patiënten met een verhoogde kans op trombose een prik krijgen. Bij Covid krijgt iedereen zo’n prik. “Ook op de gewone afdelingen heb je patiënten die maar niet opknappen en meer zuurstof nodig hebben. Dan vraag je je af: komt dat door de Covid of zitten er longembolieën bij?”

Beeld Sander Soewargana

Wie heeft een verhoogd risico

Omdat bloedstolsels zo belangrijk zijn in het ziekteverloop, zal Kruip graag willen weten wie een verhoogd risico loopt. “Wist ik het maar. We zijn bezig met meerdere ziekenhuizen daarnaar te kijken. Ik zie nu niet dat er een groep uitspringt.”

Toch is er volgens Endeman wel iets te zeggen over wie een verhoogde kans loopt. In het laboratorium is te zien hoe sterk iemands bloed stolt als reactie op een infectie. Ook is te zien hoe heftig de ontstekingsreacties kunnen zijn. “We zijn in het Erasmus MC bezig een algoritme te ontwikkelen waarbij je patiënten kunt identificeren op basis van stollings- en ontstekingsparameters”, zegt Endeman. “Dan weten we dat bepaalde patiënten een hoger risico hebben op embolieën. We hopen daarover op korte termijn te kunnen publiceren. Daarnaast moet je natuurlijk altijd goed naar je patiënten blijven kijken.”

De rol van bloedstolsels trekt ook internationaal de aandacht. Het zou een verklaring kunnen zijn waarom allerlei organen als hart, nieren en hersenen schade oplopen. Maar of dat zo is, en hoe dat in elkaar steekt, is nog niet bekend.

Hersenen en tekort slaapmiddel

Bij schade aan de hersenen speelt nog een ander probleem; tekorten aan het slaapmiddel propofol. “Op de ic zijn patiënten doorgaans in slaap”, zegt Endeman. “Maar om vast te stellen of een patiënt schade heeft aan de hersenen, moet hij bij kennis zijn. Dan kun je zien of een arm of been niet meer beweegt. We proberen patiënten zo min mogelijk in een diepe slaap te houden en zelfs een keer per dag wakker te laten worden. Dat doen we met propofol, waar een tekort aan is. Nu gebruiken we een ouderwetsere slaapmedicatie die langer doorwerkt. Dus waar je tot voor kort kon zeggen, ik zet dagelijks mijn slaapmiddel even uit of ga naar een lager niveau om te kijken hoe het met mijn patiënt gaat, daar lukt dat nu minder goed.”

Lees ook:

Het coronavirus kan voor blijvende schade aan de longen zorgen

Veruit de meeste Nederlanders die genezen van Covid-19 houden daar niets aan over. Toch merkt een kleine groep dat er blijvende schade is aan de longen. Hoe groot die groep is, is niet bekend. Dat zal later blijken als de pandemie voorbij is en er weer ruimte ontstaat voor niet-spoedeisende longonderzoeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden