null Beeld

ColumnBert Keizer

Bedankt Plato, voor de onbevlekte ontvangenis van Maria en dito verwekking van Jezus

Bert Keizer

In Buitenhof wordt altijd een nieuwsfoto besproken. Vorige week was dat een tafereel waarin je jonge mannen dansend bezig ziet in een binnenruimte om vuurtjes uit te trappen. Het ging om Maria’s Onbevlekte Ontvangenis, een kerkelijk feest dat op 8 december gevierd wordt. Ik begreep het idee van de Onbevlekte Ontvangenis nooit zo goed. Maar op Internet vond ik een glasheldere uitleg.

Omdat Maria God in zich zou dragen moest zij vrij zijn van alle smet. Maar alle mensen dragen de erfzonde met zich mee. Bij het doopsel wordt die zonde van de ziel gewassen. Maar toen Maria zwanger werd bestond het doopsel nog niet. Om Jezus toch in een smetteloze moeder te doen opgroeien besloot Origenes (185 – 254 na Christus) dat Maria zonder erfzonde geboren was. Dat ze onbevlekt ontving wordt logischerwijs gevierd in de aanloop naar de geboorteviering op 25 december.

Ik ben niet de enige die het onbevlekte ontvangen verwarde met de verwekking van Jezus. Gelukkig is ook dat zonder smet gebeurd. Dat wil zeggen dat Maria Jozef nooit op relevante wijze te lijf ging om te zorgen dat er een kind zou komen. De Heilige Geest (altijd een ongrijpbaar type gebleven) heeft die taak op zich genomen. Er zijn geen details bekend.

De ellende van een heel mensenleven

Dit angstvallige wegvluchten van lichamelijke functies komt merkwaardig over als je het vergelijkt met hoe Griekse goden met elkaar omgaan. In de Ilias lees je dat Hera Zeus even weg wil hebben van het slagveld rond Troje. Volgens haar helpt hij mee aan de verkeerde kant. Ze verleidt hem om met haar naar bed te gaan, waarna ze Slaap (broertje van de Dood) de opdracht geeft te zorgen dat de ouwe knorrepot na de daad lekker wegsoest zodat zij, Hera, zich naar het slagveld kan spoeden om de zaken daar naar haar hand te zetten. Slaap krijgt als beloning een gouden troon, door Hephaistos gesmeed, plus één van de jongere Gratiën, Pasitheë, waar hij al jaren een oogje op had.

Als we de Ilias rond 800 voor Christus plaatsen dan zitten we redelijk in de buurt van het Oude Testament, waar maar één goddelijk type rondloopt, Jahweh. Die deed nooit aan seks, maar was altijd aan het grommen naar de mens. Helemaal toen die eerste twee even langszij dreigden te komen in de Hof van Eden. De straf was de ellende van een heel mensenleven. Een straf die hij ook oplegde aan hun kinderen en hun kindskinderen, zoals wrede dictators dat wel doen.

In het Nieuwe Testament wordt alles anders, zeker nadat de kerkvaders bij Plato een stropdas hadden geleend om ook in de betere Romeinse kringen over de vloer te kunnen komen. Nietzsche zei niet voor niks dat het christendom ‘Plato voor het gewone volk’ was.

De geest werd op een troon geplaatst

In Plato’s denken zijn die wispelturige goden naar de achtergrond gedwongen. In de 350 jaar tussen Homerus en Plato ontstond er heel geleidelijk die gaping tussen Geest en Stof, tussen Lichaam en Ziel, waar we nu mee zitten opgescheept. Stap voor stap werd de geest uit de wereld om ons heen verwijderd om uiteindelijk op overweldigende wijze zijn tenten op te slaan in het ene schepsel waarbinnen hij thuishoorde: de mens. Nou ja, zo zeggen wij dat. Wij zijn trouwens de enige informatiebron op dit punt en als zodanig uitermate verdacht.

Eenmaal daar aangekomen werd de geest op een troon geplaatst waar je het lichaam nooit op zou kunnen takelen. Hij werd alles wat het lichaam niet was: onslijtbaar, eeuwigdurend, zuiver, niet van deze wereld. Het lichaam werd de berm in geduwd zodat de geest vrij baan had op weg naar de eeuwigheid. In Plato’s filosofie is die blik op de eeuwigheid het mooiste en waarachtigste dat een mens kan bereiken. Helaas werd in deze visie het lichaam een hinderpaal, iets viezigs ook, waar je je maar het beste van af kon wenden. Het werd een gevangenis waarin de ziel slechts tijdelijk tegen haar zin huisde. Het lichaam van Maria waarin de puurste geest voor anker zou gaan, moest natuurlijk volkomen rein zijn, vandaar de Onbevlekte Ontvangenis. En helaas moest ze het lichaam zelfs verzaken toen het om een van de leukste lichamelijke activiteiten ging, het verwekken van Jezus. Plato wordt bedankt.

Bert Keizer is filosoof en arts bij het Expertisecentrum Euthanasie. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden