Profiel Aysel Erbudak

Aysel Erbudak: van zorgvernieuwer tot verdachte van miljoenenfraude

Aysel Erbudak in 2008. Ze is dan directeur van het Slotervaartziekenhuis. Beeld Hollandse Hoogte / Marco Okhuizen

Ze kwam binnen bij het Slotervaart Ziekenhuis als belofte, een bestuurder die de zorg zou moderniseren. Maandag gaat de rechtszaak tegen Aysel Erbudak verder. 

De zaak-Erbudak is in het collectieve geheugen al verdrongen door het faillissement van ‘haar’ Slotervaart vorig jaar, waarmee zij niets meer te maken had. Des te meer met de verduistering van 1,2 miljoen tien jaar eerder, denkt het OM. 

“Dat wordt het model: snel erin, even een mes of een scan of een paar pillen, weet ik ’t, en dan net zo snel weer de straat op – zoek het uit met je eigen leven. Dat is efficiënt, dat is inzichtelijk – en de mensen zullen begrijpen: dat is mijn vorm van idealisme.” Aan het woord is niet Aysel Erbudak, de directeur-aandeelhouder van het Slotervaartziekenhuis die in 2013 het veld moest ruimen.  Dit was het op haar gebaseerde alter ego in het stuk ‘The Tragedy of Slaughtervaart’ van toneelgroep Dood Paard.

Een jaar eerder bracht een andere theatergroep ‘Aysel, opkomst en ondergang van een zorgkoningin’ op de planken: een stuk over ‘liefde, verraad en macht’. En in de op de werkelijkheid geïnspireerde dramaserie ‘Icarus’ van de VPRO was ‘Aysel’ drie jaar geleden een uit de gratie geraakte zorgonder­nemer die haar charmes inzet om een gewaagd zorgproject in Turkije van de grond te krijgen.

Het levensverhaal van Aysel Erbudak is smullen voor scenarioschrijvers, zoals het dat eerder al was voor journalisten. Er is bijna geen artikel te vinden, waarin de gevallen directeur niet in een terloops zinnetje over haar uiterlijk wordt neergezet als femme fatale. Ze is ten onrechte neergezet als ‘onverschrokken, inhalige, nietsontziende, hooggehakte Turkse uit de polder die ons Nederlandse zorgsysteem even dacht uit te dagen’, zo zei ze afgelopen maand zelf tijdens de strafzaak tegen haar.

Wat het Openbaar Ministerie betreft eindigt het volgende theaterstuk over Erbudak met een veroordeling tot twee jaar cel. Na zaken voor de civiele rechter en de Ondernemingskamer, spreekt de strafrechter zich maandag uit in de zaak-Erbudak. Volgens het OM maakte ze zich schuldig aan verduistering van 1,2 miljoen euro uit de ziekenhuiskas, en aan valsheid in geschrifte.

Het Slotervaartziekenhuis ging vorig jaar failliet onder de nieuwe eigenaren Loek Winter en Willem de Boer. Erbudak was al jaren uit beeld. Zij redde het ziekenhuis in 2006 juist van een faillissement. Onder grote mediabelangstelling werd ze directeur van het eerste private ziekenhuis van Nederland. Jan Schram, haar compagnon en huisvriend, investeerde miljoenen in het ziekenhuis voor de overname van de gemeente Amsterdam. De Beverwijkse vastgoedman Schram en Erbudak waren al zakenpartners in een andere branche: ze hadden samen callcenters.

Slangenkuil

Zij haalde Schram over, zei ze in de rechtbank: “Hij verklaarde me voor gek dat ik het waagde om in zo’n slangenkuil te stappen.” Toch was het Schram zelf, die leed aan een chronische long­aandoening, die Erbudaks interesse in de zorg wekte. Ze had in 2005 al een half afgebouwd ziekenhuis in Turkije op het oog, dat een longkliniek moest worden. Het Slotervaart zag ze als een mogelijkheid om in Nederland voet aan de grond te krijgen bij patiënten met een biculturele achtergrond: ze zag een ‘luchtbrug’ voor longpatiënten voor zich, van Amsterdam naar Turkije.

Erbudak vocht zich bij het Slotervaart naar binnen door er brutaalweg te gaan rondlopen en de medische staf aan te spreken. Pas nadat onderhandelingen met de droomkandidaat van het ziekenhuisbestuur waren stukgelopen, kwam ze aan tafel. De onderhandelingen stonden onder grote druk: het Slotervaart had de 10 miljoen nodig om een belastingschuld af te lossen – daarvoor had het nog 24 uur. De deal kwam rond: Erbudak en Schram betaalden die schuld en namen ook de andere schulden van het ziekenhuis op zich.

Onder haar leiding zouden er dingen veranderen, maakte Erbudak direct duidelijk: de zorg moest efficiënter, het aantal medewerkers kon omlaag. Ze sneed rigoureus in de managementlaag onder de directie, en in het aantal dure externe adviseurs, en ging zelf afdelingen van het ziekenhuis aansturen.

Haar aanpak leek te werken: 4,6 miljoen verlies veranderde zij in een jaar in 6 miljoen winst. Het aantal patiënten steeg en Erbudak werd een graag geziene gast in talkshows. Trouw-rubriek ‘Plein 2’ tipte haar zelfs als minister van volksgezondheid, in een denkbeeldig uit migranten samengesteld kabinet.

Straatvechtersmentaliteit

Dat Erbudak een strafblad had, veroorzaakte hoogstens een klein media­stormpje. Het Parool meldde kort na haar aantreden dat ze in 2000 was veroordeeld voor fraude. Ze kreeg vijftien maanden cel voor uitkeringsfraude en belastingontduiking, maar die straf werd na een gratieverzoek omgezet in een taakstraf. In 1992 was ze ook al veroordeeld, voor het arrangeren van schijnhuwelijken tussen Turkse mannen en Nederlandse vrouwen. Ook toen kwam ze er met een taakstraf vanaf. Erbudak had het ziekenhuisbestuur niet op de hoogte gebracht van die veroor­delingen. In Het Parool deed ze dit afals een jeugdzonde.

Ook vanuit het ziekenhuis kwamen kritische geluiden. Erbudak zou onvoldoende empathisch zijn. Ze stuurde 48 vrijwilligers van het ziekenhuis de laan uit, omdat ze vond dat die zich onvoldoende professioneel gedroegen. Ook met de geestelijk verzorgers, die ze niet meer uit de ziekenhuiskas wilde betalen, kreeg ze het aan de stok. Tegen zorgverzekeraar CZ spande ze een kort geding aan toen het Slotervaart op een zwarte lijst belandde. Haar straatvechtersmentaliteit droeg bij aan haar roem: Erbudak schudde haar ziekenhuis op, en daarmee de inefficiënte en te dure zorg. Dat was het beeld.

Een nogal losse administratie

Jan Schram, die de overname van het ziekenhuis had betaald met de miljoenen die hij in het vastgoed had verdiend, hield er volgens Erbudak een nogal losse administratie op na. Erbudak kreeg in de zestien jaar dat ze voor Schram werkte nooit salaris, zei ze in de rechtbank. Hij stelde achteraf een managementvergoeding vast, op basis van de jaarcijfers. Ondertussen leefde ze van de directiebankrekening van de ­bedrijven die zij samen hadden. Haar schulden en vergoedingen zouden op een later moment worden verrekend. Erbudak stelt nu dat door Schrams manier van boekhouden alleen haar schulden duidelijk in de administratie staan, niet het geld dat zij te goed heeft.

Schram was meer dan een zakenpartner voor haar, beweerde Erbudak in NRC Handelsblad. Hij woonde een tijdje bij haar, hielp met de opvoeding van de kinderen. De relatie was platonisch, zei ze, maar volgens Erbudak wilde Schram trouwen en zelfs een kind met haar.

In 2012 kwamen haar kaarten radicaal anders te liggen toen Schram overleed. De erven Schram waren haar minder gunstig gezind, bleek al snel. Erbudak liet eind dat jaar de onderhandelingen over een nieuw contract met Achmea stuklopen, omdat ze het niet eens was met de voorwaarden. Door die harde opstelling dreigde het Slotervaart Achmea-patiënten te verliezen.

Voor de raad van commissarissen, die toezicht houdt op het ziekenhuisbestuur, was dat de druppel: Erbudak werd geschorst omdat ze te solistisch zou hebben opgetreden. Ook kwam er een nieuwe aandelenemissie, waardoor het belang van Erbudak in het ziekenhuis verwaterde: bezat ze eerder met haar kinderen nog 49 procent van de aandelen, na de emissie was dat minder dan een procent. En dat terwijl Schram volgens Erbudak juist had laten vastleggen dat zijn aandelen na zijn dood naar haar en haar kinderen moesten gaan, waardoor ze het ziekenhuis volledig in handen zou hebben gekregen. Door de nieuwe eigendomsverhoudingen kon de familie het ziekenhuis verkopen aan zorgondernemers Loek Winter en Willem de Boer.

In de periode daarna kwamen verdachte transacties naar buiten – de feiten waarvoor Erbudak nu terechtstaat. Ze zou in 2008 een miljoen aan zorggeld achterover hebben gedrukt voor de aankoop van een resort in Turkije. Volgens het OM een privé-investering van Erbudak: haar naam staat immers op ­alle contracten.

Het geld zou zijn weggesluisd via een bedrijf in medische apparatuur, waarmee Erbudak warme contacten had. Dat zou een miljoen hebben voorgeschoten, geld dat Erbudak nodig had om de aankoop zeker te stellen. Het ­bedrijf stuurde vervolgens facturen voor dit bedrag aan het Slotervaart. Zet maar ‘voorschot zekerstelling aankoop goederen t.b.v. afdeling radiologie’ op de factuur, stelde Erbudak voor in een mail. De betaling werd vervolgens door Erbudak als ziekenhuisdirecteur gefiatteerd. Volgens het OM zijn er nooit spullen voor radiologie geleverd.

Omdat Erbudak de rest van het aankoopbedrag niet bij elkaar kreeg, ging de koop van het resort uiteindelijk niet door. Het miljoen dat ze als voorschot en in de vorm van een bankgarantie aan de verkoper had overhandigd, was ze kwijt.

Tijdlijn

2006

Aysel Erbudak en Jan Schram ­nemen het Slotervaartziekenhuis over. Ze redden het daarmee van een faillissement.

2008

Erbudak probeert een resort in Turkije te kopen, volgens het OM een privé-investering die ze deed met een miljoen euro zorggeld.

2011

Erbudak steekt twee ton uit de ­ziekenhuiskas in zorgplatform Drimpy. Volgens het OM strijkt ze dat geld later zelf op.

2012

Erbudaks compagnon Jan Schram overlijdt.

2013

Erbudak wordt geschorst als ­directeur en met een aandelenemissie buitenspel gezet. Loek Winter en Willem de Boer nemen het ziekenhuis over.

2014

De fiscale opsporingsdienst Fiod start een onderzoek naar financiële transacties van Erbudak.

2018

Het Slotervaartziekenhuis gaat ­failliet. Media berichten over ­mogelijk wanbeleid door de laatste eigenaren.

2019

De strafrechter buigt zich over de zaak tegen Erbudak. Het Openbaar Ministerie eist twee jaar cel tegen haar.

Turkse longkliniek

Volgens Erbudak was het resort geen privé-investering, maar bedoeld om een nieuwe Turkse longkliniek op te zetten, waarvan Erbudak nog steeds droomde. Het Slotervaart had er volgens haar veel geld mee kunnen verdienen. Ook andere directieleden werden bij dat plan betrokken, stelt ze. Erbudak zou namens de gezamenlijke aandeelhouders hebben getekend.

De twee facturen van het bedrijf in medische apparatuur hadden niets met die koop te maken: die waren wel degelijk een voorschot op apparatuur die nog zou komen, stelt zij. Ook had het geld voor die spullen nooit voor rekening van het ziekenhuis mogen komen, maar van een investeringsbedrijf van Schram en haar. De boekhouder van het ziekenhuis heeft een fout gemaakt, zegt ze.

Drie jaar later gebeurde er volgens justitie iets vergelijkbaars, toen met een bedrag van twee ton. Erbudak investeerde dat geld in Drimpy, een sociaal gezondheidsplatform op internet. Maar het bedrag kwam van de rekening van het Slotervaart. Toen Erbudak later werd uitgekocht uit de internetonder­neming, ging het geld naar Erbudaks ­eigen rekening. Ze maakte het daarna over aan haar zoon. “Ook in deze casus maakt Erbudak gebruik van de gelden van het Slotervaartziekenhuis, gelden die in de zorg hoorden en beter besteed hadden kunnen worden dan in een privé-investering van Erbudak”, stelde officier van justitie Machteld Kok tijdens de zitting. Niet waar, dit was wel degelijk een investering van het ziekenhuis, stelt Erbudak. Maar zij kreeg dat geld uiteindelijk op haar eigen rekening, omdat zij ervan uitging dat ze het nog van het ziekenhuis te goed had.

Het OM ziet dat anders. Volgens Kok heeft Erbudak op grove wijze misbruik gemaakt van het vertrouwen dat ze als bestuurder genoot. “Dat zij een ziekenhuis benadeelt, maakt de zaak nog kwalijker. De gelden hadden in dit ziekenhuis veel beter besteed kunnen worden. Maar bij de verdachte stond haar financieel gewin voorop. Dat is onvergeeflijk.”

De civiele rechter heeft Erbudak al veroordeeld tot het terugbetalen van 1,7 miljoen euro aan het ziekenhuis. Daarnaast moet ze 2,4 miljoen aan de erven Schram betalen, en nog ongeveer een miljoen aan de Belastingdienst. Erbudak is failliet verklaard.

Volgens haar curator Nils Reerink is haar totale schuld 5,6 miljoen euro. Reerink heeft maar een fractie van dat geld kunnen achterhalen. “Dat ging niet zonder slag of stoot”, zegt hij. Via rechtszaken wist hij ruim een ton los

te krijgen. De rest van de schuld blijft Erbudak waarschijnlijk levenslang achtervolgen. Als ze inkomen krijgt boven een bepaalde grens, wordt dat afgeroomd. “De kans dat iemand ooit een schuld van deze omvang afbetaalt, is niet zo groot”, zegt Reerink.

Laster van de zorgmaffia

Erbudak zegt dat zij mikpunt is van een ‘lastercampagne’ van de ‘zorgmaffia’. Als zij de dienst was blijven uitmaken in het ziekenhuis, was het faillissement van vorig jaar niet nodig geweest. Daarvan is ze overtuigd. “Al deze ellende die het personeel, de patiënten, de stad Amsterdam en mijn gezin is aangedaan, had voorkomen kunnen worden als de afspraken rondom de aandelen nagekomen waren. Het Slotervaartziekenhuis was goed op weg en is door hebzucht en machtsmisbruik te gronde gericht.”

“De waarheid is dat ik maar één keer in mijn leven iets heb gestolen en dat was een walnoot uit het buurtwinkeltje van mijn geboortedorp Damal”, zei Erbudak onlangs in de rubriek ‘Tien Geboden’ in Trouw. “Er zijn mensen die mij willens en wetens in een kwaad daglicht willen stellen. Het is een ingewikkeld verhaal, een aaneenschakeling van dwaling en misverstand, maar ik hoop dat het recht nu eindelijk gaat zegevieren en ik vrijgesproken zal worden.”

De uitspraak van de rechter wordt maandag verwacht. Erbudak weet dan hoe het laatste bedrijf van haar Slotervaart-tragedie eindigt.

Lees ook:

Aysel Erbudak: ‘Ik word als niets ontziende Turkse afgeschilderd’

Arjan Visser sprak Erbudak voor de rubriek 'Tien Geboden'. Meer dan een walnoot heeft ze nooit gestolen, zei ze tegen hem. De voormalig bestuursvoorzitter van het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis wordt verdacht van verduistering, maar ze hecht juist niet aan materie. ‘In het diepst van mijn wezen ben ik een nomade.’

Twee jaar cel geëist tegen ex-directeur Slotervaart

Het Openbaar Ministerie eiste voor de rechtbank in Amsterdam twee jaar cel tegen  Aysel Erbudak. Het OM acht bewezen dat Erbudak (52) in 2008 1 miljoen euro heeft weggesluisd, met behulp van valse facturen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden