null Beeld
Beeld

ColumnBauke Koekkoek

Als ik opper ‘volgens mij zit je je in te houden’, barst ze inderdaad los

Hoe ga je om met acute psychische problematiek en de hooggespannen verwachtingen van jouw hulp? Bauke Koekkoek schrijft over zijn werk bij de ggz-crisisdienst.

In de agenda staat een man die deze week voor de vijfde achtereenvolgende dag naar de crisisdienst komt – best uitzonderlijk. Hij is midden dertig, lees ik, en het afgelopen – nogal onstuimige – weekend plotseling psychotisch geworden.

Een psychose, hoewel voor ieder mens verschillend, is zelden aangenaam. Hij raakte een stuk tijd kwijt, zag continu beelden van eerdere negatieve ervaringen en werd heel bang. Die ellende is voorbij, lees ik verder, maar hij is nog niet zichzelf. In mijn hoofd klikken de stukjes in elkaar: psychose door alcohol en drugs, vlot herstel, grootste crisis voorbij – dat wordt een gesprekje van het type ‘hoe gaat het’ en ‘ga zo door’.

Lange beschouwingen over cijferreeksen

In de wachtruimte tref ik een opgeruimde vent met dito vriendin, niet helemaal ons gemiddelde publiek. De meeste mensen hebben minder, kunnen minder, willen minder dan deze twee uitstralen. Voor hen ben ik de zoveelste hulpverlener: doordat we 24 uur per dag werken, wisselen collega’s elkaar af en zien mensen veel verschillende gezichten. Het deert ze nauwelijks: er is snel contact en inderdaad lijkt hij zich vandaag nog iets verder hersteld te hebben. Hij heeft wel onrust in hoofd en lijf, reageert snel op wat om hem heen gebeurt en verzandt regelmatig in lange beschouwingen over cijferreeksen. Maar de teneur is positief en ik ga daarin graag mee – crisis voorbij, klusje geklaard. Maar aan het gezicht van zijn vrouw zie ik dat het tempo omlaag moet.

Als ik opper ‘volgens mij zit je je in te houden’, barst ze inderdaad los. Niet verwijtend, wel bezorgd: over zijn voortdurende focus op cijfers, over zijn dwepen met een cijferreeks-genie en diens talloze online filmpjes en over zijn moeite om aan te sluiten bij een gewoon gesprek. Hij: ‘ik neem het snel over dan?’. Zij: ‘nee, je verliest je in je verhaal’.

Spannend

Hier wordt het spannend, want mensen die dingen ervaren die anderen niet zien, horen of denken, hebben vaak moeite om dat voor zich te houden. Hoe minder goed dat lukt, hoe verder ‘weg’ ze zijn. En hoe verder ‘weg’ ze zijn, hoe dichterbij het medisch ziektemodel komt: wie niet meer van deze wereld is, heeft medicatie nodig om ‘weer terug te keren’. Maar eigenlijk hopen we, of ik althans, dat het mensen lukt om met elkaar te communiceren over die ervaringen – en elkaar zo nodig te helpen om weer terug te komen. Gewoon, als mensen die bespreken wat ze belangrijk vinden. Niet als ‘patiënt’ (die de realiteit kwijt is) en ‘normaal mens’ (die de ander ‘helpt’).

Het lukt om dat gesprek te voeren. De man kan zijn gedachten net voldoende onder controle houden. We kunnen de aanleiding van de psychose (of ‘bad trip’ zoals ik het maar noem) bespreken. Zij kunnen onderhandelen, met wat tips, over of het werkt als zij hem steeds tot de orde moet roepen als hij doordraaft. En ik kan hem vragen zelf verantwoordelijkheid te nemen, en niet te wachten tot zij hem begrenst of juist ‘genezen verklaart’.

Tussenmenselijk

Dit was allemaal niet gelukt als ze niet samen waren gekomen. Dan was het een gesprek gebleven over symptomen, pillen en wellicht over ‘mijn vrouw die me steeds afremt’. Dan zou ik zijn herstel hebben toegejuicht en de cruciale communicatie tussen hen beiden hebben gemist. En zou ik, voor de zoveelste keer, vergeten zijn dat psychische stoornissen weliswaar aan het individu worden toegeschreven maar vooral tussenmenselijk worden beleefd. Ik verwonder me vaak en graag over de mogelijkheden van mensen om zich, ondanks alle dingen die ze mogelijk scheidt, toch tot elkaar te verhouden. Of weer te gaan verhouden.

Praten over zelfmoordgedachten kan anoniem bij 113 Zelfmoord­preventie. Chat via www.113.nl, bel 113 of bel gratis 0800-0113.

Sociaal-psychiatrisch verpleegkundige en lector Bauke Koekkoek schrijft hier over zijn werk in de 24-uurs-crisisdienst van de ggz. Lees eerdere columns hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden