InterviewAb Osterhaus

Ab Osterhaus: ‘De dreiging van nieuwe infectieziekten krijgt niet de aandacht die ze nodig heeft’

Viroloog Ab Osterhaus.  Beeld Sopa Images/LightRocket via Getty
Viroloog Ab Osterhaus.Beeld Sopa Images/LightRocket via Getty

Hoe Nederland er ná de Covid-pandemie uit moet zien, daar hebben politici en bestuurders wel ideeën over. Maar luchtwegvirussen verdwijnen niet snel. Daarom zullen politici beleid moeten maken op Nederland mét Covid. Hoe ziet dat eruit?

Dat SARS-CoV-2 blijft, staat voor een groot deel van de virologen, immunologen en epidemiologen wel vast. Eerder dit jaar hield wetenschappelijk tijdschrift Nature een rondgang langs meer dan honderd wetenschappers. Ruim 90 procent verwacht dat Sars-Cov-2 endemisch wordt. Schrik niet, de wereld zal niet generaties lang op afstand van elkaar moeten leven. Groepsimmuniteit maakt de bevolking weerbaar. Maar die groepsimmuniteit kan niet zonder massale besmettingen of een goedlopend vaccinatieprogramma.

In het najaar zal hopelijk ongeveer 70 procent van de Nederlanders boven de 18 jaar zijn gevaccineerd. Maar wat gebeurt er daarna, in 2022 en later? Stel dat het coronavirus endemisch wordt. “Dan wil dat niet zeggen dat het een ernstige infectie blijft en kunnen we er zo nodig op dezelfde manier mee omgaan als we nu met influenza doen”, zegt viroloog Ab Osterhaus. Influenza is, anders dan de term ‘een griepje’ doet vermoeden, een ernstige ziekte waaraan elk jaar enkele duizenden Nederlanders overlijden.

“Bij vaccinatie moeten naast een aantal andere criteria de kosten doorgaans opwegen tegen de baten”, zegt Osterhaus. “Nu zijn de kosten van de verspreiding van het coronavirus enorm. Maar als de pandemie onder controle is, hebben we een andere situatie. Als de groepsimmuniteit voldoende is, kan het virus veel minder schade veroorzaken.”

Een bewoonster van Woonzorgcentrum WelThuis Buytenhaghe wordt door een huisarts gevaccineerd tegen het coronavirus.  Beeld  ANP
Een bewoonster van Woonzorgcentrum WelThuis Buytenhaghe wordt door een huisarts gevaccineerd tegen het coronavirus.Beeld ANP

Nieuwe ronde

Mocht het dit jaar lukken om het virus in Nederland onder controle te krijgen, dan hoeft volgend jaar waarschijnlijk niet iedereen zich op te maken voor een nieuwe prikronde. “Maar het zou kunnen dat je wel de risicogroepen vaccineert, zoals nu tegen influenza”, zegt Osterhaus. “Dan zou het vooral gaan om 60-plussers en mensen met onderliggend lijden of klachten. In Nederland bereiken we nu zo’n 65 procent van die groep, maar dat zou voor Covid-19 wel hoger kunnen liggen.”

Of en wanneer de pandemie onder controle is, hangt ook af van de werkzaamheid van de vaccins, het optreden van herbesmettingen en eventuele mutaties. Bij influenza weet het virus telkens door te muteren in meer of mindere mate aan opgebouwde immuniteit te ontsnappen. Daarom verschijnen er voor influenza elk jaar weer aangepaste vaccins. Zoals verwacht muteert ook het coronavirus, waardoor ook dat gedeeltelijk aan de immuniteit door vaccinatie kan ontsnappen.

Breed vaccin

Er zullen dus wellicht aangepaste vaccins nodig zijn. Volgens Osterhaus zijn nieuwe vaccins die gebruik maken van mRNA (zoals Pfizer en Moderna) of vectoren (AstraZeneca) binnen een paar maanden te ontwikkelen en op de markt te brengen. Osterhaus hoopt uiteindelijk op breder werkzame vaccins, die zowel antistoffen als T-cellen van het immuunsysteem aanzetten voor de verdediging. “Dat proberen we voor influenza ook al jaren, maar dat is nog steeds niet gelukt.”

Stel dat Nederland, Europa en andere landen in de afgelopen jaren stevig hadden ingezet op onderzoek naar infectieziekten, stel dat er een vaccin klaar had gelegen, of dat farmaceuten binnen drie maanden een vaccin op de markt hadden kunnen brengen, dan was deze pandemie anders verlopen.

“In toekomst moeten we substantieel investeren in fundamenteel onderzoek dat gericht is op breed inzetbare vaccins en breed inzetbare antivirale middelen”, zegt Osterhaus. “Dat moet je in vredestijd doen, ter voorkoming of betere beheersing van dit soort catastrofes. De wereld is veranderd. Er zijn meer mensen, we reizen meer, we verslepen dierlijke producten over de hele wereld, om maar een paar factoren te noemen. Dus krijg je vaker te maken met virusuitbraken.”

Van een nieuw kabinet, maar ook vanuit Europa, hoopt Osterhaus dat zulke investeringen er zullen komen. Maar heel optimistisch is hij niet. “Politiek gaat vaak over de waan van de dag. Nu hoor je: we moeten ons beter voorbereiden, al was het maar als een ‘verzekeringspolis’ tegen dit dreigend onheil. Maar dat zeggen wij virologen al 25 jaar. Na de Mexicaanse griep in 2009 heerste algemeen de opvatting: ‘zie hoe mild het is. Het is niet de moeite waard te investeren in het voorkomen van pandemieën, dat is iets van het verleden’. De dreiging van nieuwe infectieziekten krijgt nog niet de aandacht die ze nodig heeft.”

Lees ook:

Vaccinatie-paspoorten moeten het toeristenseizoen redden, de EU denkt er nog even over na

EU-regeringsleiders bespreken Grieks voorstel dat toerismeseizoen moet redden. Maar de twijfel over de zin van vaccinatie-certificaten is groot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden