InterviewPrikkels

Zo blijf je volgens Dick Swaab creatief tijdens de crisis: ‘Ik kan aanraden om verliefd te worden’

Hersenonderzoeker Dick Swaab.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Hersenonderzoeker Dick Swaab.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Hoe blijf je creatief als je maar weinig meemaakt? Hersenonderzoeker Dick Swaab geeft tips, al heeft hij niet voor iedereen hoop.

Geen praatjes bij de koffieautomaat, geen feestjes of concerten. Na een jaar thuiswerken en avondklok begint bij sommigen de creativiteit wel op te drogen. Maar niet bij arts en neurobioloog Dick Swaab (76), schrijver van Ons creatieve brein. Op zijn Herseninstituut wordt in ploegendienst en met 50 procent bezetting gewerkt, vertelt hij door de telefoon. Ook in het weekend. “Wij zijn hier druk bezig, ik merk niets van creatieve droogte.”

Bezoek China via Zoom

Iets nieuws bouwen met bestaande bouwstenen, dát is creativiteit. Die bouwstenen komen deels van buiten, waar momenteel niet veel te beleven valt. Toch zijn er wel degelijk nieuwe ervaringen op te doen volgens Swaab, die ook hoogleraar is aan de Zhejiang Universiteit in Hangzhou. Verander bijvoorbeeld geregeld van omgeving. “Ik vind het zelf inspirerend om deels in Nederland en deels in China te werken. Mijn ervaring van het afgelopen jaar is: dat kán ook via Zoom.”

Wandelen: ook een uitstekende en virusveilige manier om iets anders mee te maken. Filosoof Friedrich Nietzsche deed het zeven uur per dag, onderweg noteerde hij zijn puntige gedachten. “Nietzsche zei zelfs: ‘Iedere gedachte die niet tijdens een wandeling tot stand komt, is waardeloos’”, zegt Swaab.

Word verliefd

Jezelf blootstellen aan iets nieuws, dat kan ook thuis. Een film, een boek of muziek: vooral de laatste is een bekende stimulans voor creativiteit. Swaab weet niet of het concert via de livestream de hersenen net zo prikkelt als een live uitvoering. “Dat is voor zover ik weet niet onderzocht, ik heb geen gecontroleerde trial.” Maar het is zeker het proberen waard.

“Wat ik je verder kan aanraden, is om verliefd te worden. Verliefdheid geeft de hersenen gegarandeerd een boost. “Kijk maar naar kunstenaars: die hebben in hun creatiefste periode vaak een muze. Zolang je vanwege de coronamaatregelen nog één persoon per dag mag ontvangen, moet dat lukken.”

Neem drank, drugs of L-dopa

Nieuwe ideeën ontstaan door prikkels uit de buitenwereld te combineren met wat er opborrelt uit je eigen brein. “Sommige mensen hebben van zichzelf een wijd filter, die kunnen veel van wat ze zien en meemaken gebruiken. Dat filter kun je nog meer openzetten met bijvoorbeeld alcohol of drugs – een door kunstenaars beproefd middel. Er is ook een middel tegen Parkinson, L-dopa, dat geeft meer creativiteit.

“Wat ook goed helpt, is psychiatrie in de familie. De genetische achtergrond van die mensen met ongebruikelijke ideeën kan ook jouw creativiteit stimuleren. Componist Robert Schumann had zelf een bipolaire stoornis; in zijn hypomane periodes schreef hij verreweg de meeste stukken, dan was hij waanzinnig productief.”

Heb vertrouwen

In cursussen ‘out of the box’- denken ziet Swaab niet zoveel. “Dan moet je bijvoorbeeld zoveel mogelijk toepassingen bedenken voor een paraplu... Ik denk niet dat je daar je creativiteit blijvend mee stimuleert.” Maar nieuwe ervaringen, verandering van omgeving, een goede sfeer in het team tijdens de zoomvergadering: dat alles kan wel helpen. Een beetje.

Want Swaab heeft ook slecht nieuws: creativiteit hangt voor een belangrijk deel samen met onveranderbare eigenschappen als intelligentie. Oftewel: je hebt het of je hebt het niet. “Heel belangrijk is de karaktereigenschap openheid, één van de Big Five in de persoonlijkheidstheorie. Hoe opener, hoe creatiever je bent. Ook intelligentie speelt een rol: een hoger IQ gaat gepaard met meer creativiteit, tot ongeveer een IQ van 120.”

Heb geduld

Voor allen – de meer en minder creatieve geesten – geldt volgens de hersenonderzoeker: heb geduld. “Ideeën moet je soms ook een incubatietijd geven, bijvoorbeeld onder de douche. Ze kunnen ineens boven borrelen, het brein loopt door, in het onbewuste. Je moet niet wanhopig worden, je kunt ook best vertrouwen op je intuïtie. Als je hersenen jarenlang met kennis en ervaring zijn gevuld, dan loodsen ze je ook de coronacrisis wel door.”

Hersenprofessoren geven muziekcollege

De langdurige lockdown leidt tot stress en depressie. Muziek kán helpen, zeggen hersenprofessoren Erik Scherder en Dick Swaab. Samen verzorgen ze een muziekcollege vanuit het Concertgebouw in Amsterdam. Te zien via concertgebouw.nl en morgen op NPO 2 Extra om 20.30 uur. Swaab zal onder meer vertellen over de manisch-depressieve Schumann; werk van de componist wordt vertolkt door sterpianiste Nino Gvetadze.

Lees ook:

Creatief tijdens corona: ‘Het lastige is, ik kan niet anders. Ik móet schilderen’

Hoe blijft de kunstenaar creatief? Voor Natasja Kensmil is schilderen altijd een worsteling, corona of niet. ‘Ik ben soms een week, soms een maand met een schilderij bezig.’

Een boom verwoest door storm: dát inspireert

Voor fotograaf Thomas Manneke begint een nieuw artistiek project altijd met een nieuwe camera. En als hij vastzit, gaat hij gewoon naar buiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden