Herseninstituut

Zien zonder ogen, een nieuwe studie wijst uit dat het kan

Een blindegeleidehond. Beeld ANP
Een blindegeleidehond.Beeld ANP

Onderzoekers proberen blinde mensen een deel van hun zicht terug te geven met behulp van een hersenimplantaat. Een nieuwe studie laat zien dat het mogelijk is.

Kijken, zonder je ogen te gebruiken. Voor blinden zou het een uitkomst zijn. Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut tonen aan dat het mogelijk is om simpele contouren, beelden en bewegingen waar te nemen met behulp van een hersenimplantaat.

Deze techniek maakt het mogelijk om niet werkende ogen te omzeilen en beelden van de buitenwereld direct de hersenen in te sturen. In deze nieuwe studie testten de onderzoekers de methode succesvol bij twee apen. De wetenschappers onder leiding van Pieter Roelfsema, directeur van het Herseninstituut, publiceren hun studie vrijdag in het vakblad Science. Hun werk brengt de komst van een visuele prothese dichterbij, die blinden een deel van het zicht terug kan geven.

Prikkelen van cellen

Het draait in dit onderzoek om het prikkelen van cellen in de visuele hersenschors, vertelt Roelfsema. In dit gebied van onze hersenen ligt een soort kaart van de buitenwereld opgeslagen. Door het stimuleren van één elektrode op de juiste plek in dat hersengebied neemt iemand een lichtpuntje waar op diezelfde plek in het gezichtsveld. In dit onderzoek gebruikten Roelfsema en zijn team voor het eerst meer dan duizend elektrodes. “Door meerdere elektrodes te stimuleren in de juiste combinaties kun je beelden maken, net als op een matrixbord”, vertelt hij. Denk aan een aantal stippen die de vorm van een vierkant voorstellen. Het resultaat: de twee apen bleken in deze studie onder meer lijnen, bewegende stippen en letters te kunnen zien.

Vooralsnog werkt het onderzoeksteam alleen met apen. Het inbrengen van een implantaat in de hersenen is geen sinecure. Roelfsema omschrijft het als een soort spijkerbedje dat tijdens een hersenoperatie in de hersenschors geprikt wordt. Omdat de visuele hersenschors bij mensen – anders dan bij apen – wat opgefrommeld tussen andere hersengebieden ligt, moet de techniek eerst verfijnd worden voordat dit type implantaat ook geschikt is voor mensen. Roelfsema hoopt dat over drie jaar voor het eerst te kunnen testen. Een zichtprothese voor mensen zou bestaan uit een camerabril, een computer die de beelden van die camera doorgeeft aan de hersenen en het implantaat met elektrodes.

Op straat navigeren

Er lopen wereldwijd op dit moment ongeveer vijf mensen rond die een ander soort visueel implantaat hebben, vertelt Roelfsema. “Maar zij zien alleen beelden in heel lage resolutie, wij willen een hogere resolutie bereiken.” Het implantaat is alleen geschikt voor blinden die minstens een aantal jaar hebben kunnen zien, omdat bij hen de visuele hersenschors zich goed ontwikkeld heeft. Als de ontwikkeling van het implantaat volgens plan verloopt, zou deze groep blinden over een aantal jaar bijvoorbeeld op straat kunnen navigeren, omdat ze dan objecten en contouren kunnen herkennen.

Lees ook:
Dit zijn de vijf meest voorkomende mythes over onze hersenen

Het menselijk brein is iets wonderlijks. Hoe werkt die bloemkool in onze schedel precies? Neurowetenschappers wereldwijd zijn met complexe onderzoekstechnieken in sneltreinvaart bezig de geheimen van het brein te ontrafelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden