Oorsprong

Wieg van de mens stond in de Kalahari

Onderzoeker Vanessa Hayes leert van Ju'Hoansi, een jagersvolk dat leeft in de Kalahari in Namibië, hoe ze vuur moet maken. Beeld Chris Bennett

De mens ontwikkelde zich 200.000 jaar geleden in zuidelijk Afrika. Het klimaat dreef hem de wijde wereld in.

De wieg van de moderne mens stond aan de oever van de Zambezi, een rivier in zuidelijk Afrika. Lange tijd bleef hij daar hangen. Totdat een groep besloot naar het noordoosten te trekken, enige tijd later gevolgd door een tweede migratiestroom richting het zuidwesten. Een derde groep bleef in het thuisland achter.

Zo schetsen wetenschappers in het vakblad Nature de vroege geschiedenis van Homo sapiens. Het is al langer bekend dat de moderne mens zo’n 200.000 jaar geleden in Afrika ontstond, schrijven ze. Maar de precieze locatie van de humane oorsprong was nog onduidelijk. De vroegste fossiele resten zijn in Oost-Afrika gevonden, terwijl veel nazaten op de oudste tak van de menselijke stamboom in het zuiden wonen, in Namibië en Zuid-Afrika.

Op die tak, de zogeheten L0-lijn, richtten de wetenschappers zich. Ze namen bij meer dan duizend inwoners van zuidelijk Afrika bloed af en vergeleken hun mitochondriaal DNA, dat direct van moeder op dochter wordt doorgegeven. Zo ontdekten ze niet alleen 198 nieuwe subgroepen, toen ze al die data combineerden met culturele en geografische verdelingen leidde het spoor hen 200.000 jaar terug in de tijd, naar het gebied ten zuiden van de Zambezi, waar nu de Kalahariwoestijn ligt.

Ooit was daar het meer van Makgadikgadi, maar door bewegingen van de aardkorst begon dat leeg te lopen waardoor er juist in diezelfde tijd een groot moerasgebied ontstond. Een rijke voedingsbodem voor allerlei leven en een ideale omgeving voor Homo sapiens om tot wasdom te komen, schrijven ze. De omstandigheden waren zo stabiel dat de mensen het er 70.000 jaar volhielden.

Vanaf dat moment lopen de genetische lijnen uiteen, wat betekent dat groepen zich hebben afgesplitst. Zoals gezegd gingen de eerste migranten volgens de onderzoekers naar het noordoosten en 20.000 jaar later ging een tweede groep naar het zuidwesten. Die tweede exodus is een succes, de groep breidt zich sterk uit, vermoedelijk doordat ze op de kust zijn gestuit en zich met vissen en vooral schelpdieren zijn gaan voeden.

Rest de vraag: wat dreef de vroege mens? Het klimaat, schrijven de wetenschappers. De aardas is niet stabiel waardoor de wisselingen van de seizoenen veranderlijk zijn en bijvoorbeeld ook de regenpatronen verschuiven. Uit de historische analyse van het klimaat blijkt dat er tijdens de uittochten een soort van groene corridors ontstonden die de mens de weg wezen.

Niet iedereen ging op die uitnodigingen in. Een klein groepje bleef achter en paste zich aan aan het verdrogende land. Hun nakomelingen verkeren nu in en rond de Kalahari.

Lees ook:
Homo sapiens kwam via Griekenland - veel eerder dan gedacht - Europa binnen

Op basis van een stukje schedel concludeerden wetenschappers deze zomer dat Homo sapiens 210.000 jaar geleden al in Europa was. Eerder dus dan dat het huidige artikel zijn oorsprong dateert

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden