Oogherstel

Wetenschappers hebben beschadigde oogzenuw ‘spontaan’ laten herstellen

Wetenschappers zijn erin geslaagd beschadigde oogzenuwen ‘spontaan’ te laten herstellen. Hun methode zit in de kern van het biologisch verouderingsproces; de mogelijkheden reiken verder dan het oog kan zien.

De cellen van de oogzenuw hebben hun basis in het netvlies en lange uitlopers naar de hersenen. Als ze op jonge leeftijd beschadigd raken, kunnen ze herstellen. Maar op latere leeftijd kan dat niet meer. De cellen verliezen dat herstelvermogen. Sterker: de veroudering zelf maakt dat de oogzenuw steeds minder goed gaat functioneren, wat kan leiden tot veel voorkomende aandoeningen als glaucoom.

In het lab van David Sinclair is nu aangetoond dat dat proces gekeerd kan worden. Sinclair is een Australiër verbonden aan de Harvard Universiteit in de Verenigde Staten en gespecialiseerd in veroudering. In de wetenschap van veroudering is al langer bekend dat er in principe een draai mogelijk moet zijn naar verjonging. Veroudering zorgt ervoor dat bepaalde genetische informatie in het DNA minder goed bruikbaar wordt; de noten van het muziekstuk zijn nog dezelfde, maar ze zijn minder goed leesbaar.

Het is ook bekend welke factoren het verschil maken tussen een jonge zenuwcel die nog spontaan herstelt en een oude cel die dat niet meer kan. Het gaat om een beperkt aantal genetische factoren. En die zijn niet ontdekt door Sinclair maar lang geleden al door de Japanner Shinya Yamanaka, die er in 2012 de Nobelprijs voor kreeg.

Met die Yamanaka-factoren kun je cellen terugbrengen naar hun jonge staat. Dat is niet zonder risico, want jonge cellen kunnen van alles en nog wat worden, ook tumoren. Maar de onderzoekers aan Harvard ontdekten dat drie van die factoren voldoende waren om de cellen van de oogzenuw hun herstelvermogen terug te geven, zonder dat ze ontspoorden. 

Hulp van een onschuldig virus

Nu moet je nog een manier vinden om in de beschadigde oogzenuw van een levend wezen, die genetische factoren ‘aan’ te zetten. Daarvoor riepen de onderzoekers de hulp in van een - onschuldig - virus, dat is verbouwd om in de oogzenuw aan de knoppen te kunnen draaien. Het resultaat was een ‘spontaan’ herstel, niet alleen bij jonge muizen wier oogzenuw was beschadigd, maar ook bij oudere dieren met versleten oogzenuwen.

Of dit ook bij mensen kan, moet  nog blijken. Maar in principe gaat hier een mogelijkheid open om celveroudering die leidt tot verlies van gezichtsvermogen te keren. En voor Sinclair en zijn collega’s is de oogzenuw maar een eerste proeve, een model. De mechanismen waar ze naar kijken, spelen ook elders in brein en zenuwstelsel. 

Dat maakt de commentator van vakblad Nature, waarin dit onderzoek vandaag verschijnt, enthousiast: “We zeggen al decennia dat als we de normale neuronale ontwikkeling doorgronden, we ook de gereedschappen in handen krijgen om een beschadigd of verouderd brein te repareren. Dat tijdperk is nu aangebroken.”

Lees ook:

Deze groep Rotterdamse genetici zegt te weten wat veroudering is

Rotterdamse genetici zeggen te weten wat veroudering is: hapering in het herstel van DNA-schade. Aanvankelijk werd die theorie in het vakgebied van veroudering met argwaan ontvangen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden