AnalyseGevolgen avondklok

Werkt de avondklok om het virus tegen te gaan?

Een lege zeedijk in het centrum van Amsterdam. Beeld ANP
Een lege zeedijk in het centrum van Amsterdam.Beeld ANP

De avondklok moest mensen binnenhouden en ervoor zorgen dat ze contacten vermijden. Wat zou een opheffing voor de pandemie betekenen?

Het effect van de invoering van een avondklok op de verspreiding van het virus was al lastig te becijferen en dat geldt voor de afschaffing ervan evenzeer. Voorafgaand aan de invoering meldde het RIVM dat dit effect niet met zijn modellen te voorspellen was. Een van die modellen werkt bijvoorbeeld met het gemiddelde aantal contacten dat bevolkingsgroepen met elkaar onderhouden: op het werk, op school of bij de sportvereniging. Als dan de scholen worden gesloten of het kabinet dringend adviseert om thuis te werken, is met dat model te berekenen tot hoeveel minder contacten dat leidt. En daarmee hoezeer het virus door zo’n maatregel wordt afgeremd.

Maar de avondklok is een algemene maatregel met zo’n diffuus effect dat het model er niet mee kan rekenen. Hoeveel mensen zullen zich eraan houden? Zeggen mensen bezoeken af of verplaatsen ze die naar het middaguur?

De avondklok was nooit afzonderlijk bestudeerd

Het was dan ook enigszins verrassend dat er aan de vooravond van de invoering van de avondklok toch een cijfer kwam. Op 20 januari meldde Jaap van Dissel tijdens de technische briefing van de Tweede Kamer dat het reproductiegetal (dat aangeeft hoe snel het virus zich verspreidt) door de avondklok met 8 à 13 procent zou dalen. Daarbij baseerde hij zich op een Franse studie die het effect van allerlei maatregelen onder de loep had genomen. Van Dissel erkende dat de avondklok nooit afzonderlijk was bestudeerd, maar hij achtte de berekende reductie toch voldoende relevant.

De avondklok werd op 23 januari ingevoerd. Driekwart van de bevolking steunde de maatregel en 95 procent gaf aan zich eraan te houden. Sinds 20 januari is ook de bezoekregeling aangepast en mag een huishouden nog maar één bezoeker per dag ontvangen. Daar hebben Nederlanders meer moeite mee: 52 procent steunt de maatregel (terwijl dat bij de regel van twee bezoekers per dag nog 71 procent was) en 80 procent houdt zich eraan.

Aangezien beide maatregelen ongeveer tegelijkertijd zijn ingevoerd, is hun afzonderlijke effect in de statistieken niet terug te zien. Volgens het OMT blijkt uit de modellering dat ze samen een reductie van ongeveer 10 procent hebben bewerkstelligd. Dat blijkt niet meteen uit andere gegevens van het RIVM: uit zijn enquêtes komt naar voren dat het aantal bezoeken dat mensen per week ontvangen nauwelijks is gedaald: van 1,17 naar 1,13 per week. Wellicht wordt het effect van de avondklok vooral bepaald door het feit dat er illegale feestjes mee zijn voorkomen.

Dat psychologisch effect kan ook de andere kant op werken

Tijdens die briefing van de Kamer op 20 januari zei Van Dissel dat hij hoopte op een psychologisch effect. Als het kabinet zo’n zware maatregel nam, dan zouden mensen de urgentie van de pandemie inzien en zich strikter aan de maatregelen houden. Als de avondklok weer wordt opgeheven, kan het psychologisch effect ook de andere kant op werken. Het oordeel van de rechter kan mensen het idee geven dat ook andere beperkingen niet geheel gerechtvaardigd zijn.

De laatste weken schommelt het reproductiegetal rond de 1 en blijft de pandemie op ongeveer hetzelfde – hoge – peil. In zijn laatste advies waarschuwde het OMT voor een opleving van de overdracht van het virus. De heropening van de basisscholen bijvoorbeeld zou tot meer verplaatsingen en contacten kunnen leiden. Dat zou, schreef het OMT, ‘gegeven het zeer fragiele evenwicht waarin wij ons thans bevinden een zeer ongewenst effect zijn’.

Lees ook:

Over de avondklok is lang gewikt en gewogen

Premier Rutte hoopt dat de maatregel na 9 februari al ‘in de prullenbak’ kon, maar dat was ‘natuurlijk niet honderd procent gegarandeerd’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden