InterviewAnticonceptie

We moeten het over de pil hebben

Hoogleraar sociale psychologie Sarah Hill pleit voor meer onderzoek naar de anticonceptiepil. Beeld Jean-Pierre Jans

De anticonceptiepil doet meer met het lichaam en leven van vrouwen dan het voorkomen van zwangerschap, aldus de Amerikaanse psycholoog Sarah Hill. In ‘Je brein aan de pil’ pleit ze voor meer onderzoek.

Ze kan er eigenlijk nog steeds niet bij. Jarenlang slikte Sarah Hill de pil zonder daar al te veel vragen bij te stellen. “Ik ben psycholoog, weet hoe hormonen invloed hebben op hoe je jezelf ervaart en de wereld om je heen. Maar ik had het nooit op mijn eigen leven betrokken.” Een blinde vlek, noemt ze het. Zeker geslachtshormonen beïnvloeden van alles in een lichaam. Als je daarin iets verandert, zoals de pil doet, waarom zouden we dan denken dat de gevolgen zich beperken tot het voorkomen van een zwangerschap? Dat doen ze ook niet, zo laat de Amerikaanse evolutionair sociaal psycholoog zien in het geestige en vlot geschreven, maar soms ook ongemakkelijk makende ‘Je brein aan de pil. Hoe de pil alles verandert’.

U begint uw boek met ‘Ik heb geen achterliggende agenda’. Dat klinkt wat verdacht.

Lachend: “De ontwikkeling van de pil meer heeft gedaan voor de emancipatie van vrouwen dan wat ook. Het heeft ons in staat gesteld onze vruchtbaarheid te regelen, waardoor we veel meer greep op ons leven hebben gekregen en we kunnen plannen. Dat geldt ook voor mezelf. Ik weet zeker dat ik zelf veel baat bij de pil heb gehad. Kritisch zijn over de pil kan dan riskant zijn.

“Maar aan de andere kant wil ik dat vrouwen begrijpen wat er met ze gebeurt of kan gebeuren als ze de pil slikken. Onderling hebben vrouwen het er natuurlijk al jaren over hoe ze zich soms anders zijn gaan voelen door het gebruik van de pil. Ik wil ze de taal en de kennis geven om die ervaringen te plaatsen. Mijn doel is niet om vrouwen van de pil af te krijgen. Ik wil ze wel laten zien waar ze op moeten letten, zodat ze de pil kunnen kiezen die het beste voor ze is. We hoeven niet te zeggen: de pil is goed of slecht. We kunnen wel zeggen: er zijn periodes in een vrouwenleven waarin het zinnig is om hem te gebruiken, maar weet wat de pro’s en contra’s zijn. Als we die informatie niet hebben, zijn we afhankelijk van artsen.”

Bij een vrouw neemt tijdens de eerste fase van de cyclus de hoeveelheid oestrogeen toe. Er gaat een signaal naar de hersenen om de ontwikkeling van een eicel te stimuleren. Na de eisprong stijgt het progesteronniveau, wat de hersenen juist laat weten dat rijping van een eicel niet nodig is. Hill gebruikt in haar boek aansprekende termen voor deze twee soorten geslachtshormonen. Oestrogeen noemt ze de ‘flirterige seksbom’, die zorgt voor energie en maakt dat je meer openstaat voor nieuwe ervaringen. Progesteron betitelt ze als het comfortabele ‘Moeder-Aarde-hormoon’, dat hongeriger en slaperiger maakt. Bij gebruik van de pil wordt de hormoonspiegel min of meer constant gehouden. Er vindt geen ei-sprong plaats, een vrouw kan dus ook niet zwanger worden. Hill: “Dat is heel slim”.

U gebruikte de pil ruim tien jaar, stopte ermee en ging zich er toen in verdiepen. Waarom?

“Ik stopte met de pil, niet omdat ik daar ontevreden over was, maar omdat mijn gezin was voltooid en mijn man en ik een andere oplossing zochten om zwangerschap te voorkomen. Ik was zo’n drie maanden gestopt toen ik besefte dat ik meer energie had, opgewekter was. Ik ging vaker sporten, had meer zin in seks. Voelde me meer mezelf. Ik nam het waar, maar kon het niet echt verklaren.”

Een terloopse opmerking van een collega-wetenschapper tijdens een presentatie zorgde voor een aha-moment of, beter gezegd, een omg-ervaring. “Het ging over onderzoek naar de effecten van jeugdtrauma op de afgifte van cortisol. In een bijzin werd verteld dat alleen de resultaten van de mannelijke proefpersonen waren meegenomen. De vrouwen waren voor het onderzoek niet interessant, omdat de meesten anticonceptiepillen gebruikten en hun cortisolniveaus nauwelijks veranderden. Ik kon amper geloven wat ik hoorde. Thuis ben ik meteen in de literatuur gedoken. Ik probeerde wetenschappelijke publicaties te vinden die specifiek gingen over pilgebruikende vrouwen en hun reactie op stress. Maar die kon ik aanvankelijk niet vinden. Wat ik wél vond waren voetnoten in onderzoek naar stress en cortisol waarin werd vermeld dat vrouwen aan de pil waren uitgesloten omdat die nauwelijks reageerden. Ik was geschokt.”

Sarah Hill studeerde antropologie aan de Universiteit van Wisconsin en promoveerde in 2006 aan de Universiteit van Texas in de psychologie. Sinds vorig jaar is ze hoogleraar sociale psychologie aan de Texas Christian University. Ze doet onderzoek op het gebied van sociale psychologie, gezondheid en relaties. 

Recent verscheen van haar ‘Je brein aan de pil. Hoe de pil alles verandert’. Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, €23,50.

Is dat erg dan, geen of weinig cortisol aanmaken?

“Als mensen stress ervaren, bijvoorbeeld als ze een toespraak moeten houden of vast komen te zitten in de lift, gaan ze cortisol produceren. Cortisol heeft een slechte naam, maar dat is niet terecht. Het helpt om stress aan te kunnen. Het maakt alert, het helpt ons dingen te leren en te onthouden.

“Voor de goede orde; het betekent niet dat vrouwen die aan de pil zijn niet nerveus worden in stressvolle situaties. Hartkloppingen, versnelde ademhaling, dat gebeurt allemaal. Daarvoor is het sympathisch zenuwstelsel verantwoordelijk, dat blijft gewoon functioneren. Maar hun lichaam is vervolgens minder goed in staat om ermee om te gaan. Het patroon dat we zien is vrijwel hetzelfde als bij mensen die kampen met PTSS of chronisch trauma. Hoe komt dat? Onderzoekers zijn nu eindelijk met die vraag bezig. Ze zijn nog niet ver genoeg om te kunnen verklaren wat er precies gebeurt, maar gelukkig wordt er aandacht aan besteed. Ook omdat het gevolgen kan hebben voor zaken als leren en herinneren.”

Gaan vrouwen weer ‘normaal’ op stress reageren als ze eenmaal met de pil gestopt zijn?

“Dat is een belangrijke vraag. Maar op dit moment hebben we daar helemaal geen antwoord op. Er is geen onderzoek naar gedaan. Wat ik alleen kan zeggen is dat de hersenen heel plastisch zijn. Mijn hoop is dat alles weer normaal wordt. Maar zeker weten doe ik dat niet. Er is sowieso nauwelijks onderzoek gedaan naar de langetermijneffecten van pilgebruik.”

De reactie op stress is maar een van de vele kwesties die Hill aansnijdt in haar boek. Het gaat ook over de (mogelijke) invloed van (de hormonen in) de pil op zaken als partnerkeuze, stemming, seks en eetpatroon.

In de woorden van Hill: “Het is onmogelijk om een doelgerichte hormonale boodschap af te geven aan één onderdeel van het lichaam en niet aan het andere.” In de loop der jaren hebben artsen en wetenschappers natuurlijk wel naar mogelijke bijwerkingen gezocht. Maar dan ging het vooral over acuut levensbedreigende situaties, zoals trombose of beroertes. Het effect op de hersenen, en daarmee op de persoon, is onderbelicht gebleven. “We hebben als het over de pil gaat alleen maar gedacht aan wat er vanaf de nek naar beneden gebeurt en niet daarboven. Niemand heeft vragen gesteld, het wordt tijd dat we dat wel gaan doen.” Er is veel meer onderzoek nodig naar de effecten van medicijnen op vrouwen, of ze nou speciaal voor hen bedoeld zijn, of niet, aldus Hill.

Recent pleitte bijvoorbeeld de Britse journaliste Caroline Criado Perez, auteur van ‘Onzichtbare vrouwen’, ook al voor medisch onderzoek bij vrouwen. Waarom wordt dat niet of maar mondjesmaat gedaan?

“Onderzoek doen bij vrouwen is een logistieke uitdaging. Stel, je wilt het effect meten van aspirine op hoofdpijn. Mannen kunnen je op ieder moment oproepen, bij vrouwen moet je rekening houden met de hormonale cyclus. Dat betekent dat je tenminste twee groepen nodig hebt; een die in het stadium zit waarin oestrogeen domineert, een waarbij progesteron domineert. Bovendien is het natuurlijk niet zo dat vrouwen een lichtje op hun hoofd hebben dat aangeeft: nu zit ik in deze fase.

Bij het pre-klinisch onderzoek is het nog erger. Onderzoek bij dieren gebeurt bijna alleen op mannetjes. Vrouwen kan ik vragen om me te bellen als ze ongesteld zijn geworden. Maar bij een muis gaat dat niet. Dat maakt het nog lastiger.”

Lastiger, is dat wel een goed excuus?

“Onderzoekers staan zeer onder druk om snel met resultaten te komen. Je kunt het niet van individuen laten afhangen of bepaald onderzoek wel of niet wordt gedaan. Het is het systeem dat moet veranderen. En we moeten druk uitoefenen om te zorgen dat dit ook gebeurt.’’

U houdt in uw boek veel slagen om de arm en wijst erop dat uitkomsten van onderzoek lang niet altijd eenduidig zijn. Toch kan uw boek vrouwen die de pil (willen gaan) gebruiken onrustig maken. Wat raadt u uw dochter aan?

“Ik denk dat heel  jonge vrouwen, bij wie de hersenen nog volop in ontwikkeling zijn, voorzichtig moeten zijn met het gebruik van de pil. Maar jezelf beschermen tegen ongewenste zwangerschap is ook enorm belangrijk. En dan kan de pil een prima keus zijn. 

“Het bijhouden van een dagboek is een goede manier, zeker als je overweegt om met de pil te beginnen. Kijk hoe je je voelt en of er dingen veranderen. De pil is er in bijna honderd verschillende samenstellingen, dus als je niet tevreden bent over degene die je slikt, kun je altijd een andere proberen. 

“De pil is fantastisch, we kunnen nu dingen doen waar onze overgrootmoeders niet van konden dromen. Maar dat betekent niet dat het soms niet beter kan. En daarover moeten we het gesprek aangaan.”

Pillen voor mannen of vrouwen

In 1964 kwam de pil voor het eerst in Nederland op de markt. De laatste jaren is de pil minder populair geworden. Volgens de Stichting Farmaceutische Kerngetallen nam onder vrouwen tussen 15 en 48 jaar tussen 2015 en 2017 het gebruik af met 8,5 procent. Onder vrouwen tussen de 21 en 31 jaar was de afname nog sterker: 11 procent.

De meest gebruikte pil in Nederland is een zogenaamde combinatiepil, die zowel oestrogeen als progesteron bevat. Daarnaast is er de minipil die geen oestrogeen bevat. Niet alleen orale anticonceptie bevat hormonen. Ook bijvoorbeeld de prikpil en het hormoonspiraal zijn erop gebaseerd. Sarah Hill: “Ik heb wel van vrouwen gehoord dat artsen zeggen dat een hormoonspiraal alleen lokaal zou werken, maar dat klopt echt niet. Hormonen gaan het hele lichaam door.”

Aan de mannenpil wordt al decennia gewerkt, maar voorlopig zonder resultaat. In 2018 begon Rutgers, Kenniscentrum Seksualiteit, met een campagne om mannen en vrouwen te laten nadenken over een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor anticonceptiegebruik. Een daarvoor gemaakt filmpje toont jonge mannen die in het algemeen zeggen bereid te zijn de mannenpil te slikken, maar wel op voorwaarde dat er geen of weinig bijwerkingen zijn.

Lees ook

Bij alles in de wereld geldt: de man is de norm, de vrouw de afwijking

Van medicijn tot veiligheidsriem, wc en smartphone: mannen hebben de wereld ­ingericht. Vrouwen hebben ze daarbij vergeten, betoogt Caroline Criado Perez in ‘Onzichtbare vrouwen’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden