Wetenschap Blauwe vinvis

Waarom het grootste zoogdier ter wereld de kleinste prooien eet die hij kan vinden

Een museummedewerkers in het Museum of Natural History te New York maakt het levensgrote model van een blauwe vinvis schoon. Beeld Reuters

De blauwe vinvis is het grootste zoogdier van de zee, maar hij voedt zich met de allerkleinste zeebewoners: krill. Biologen beginnen te begrijpen waarom.

Kleine rovers eten kleine prooien, grote rovers eten grote. Dat is op het land zo en in zee niet anders. De jachtstrategie van zoogdieren is het zoeken naar een positieve balans tussen de energie die gaat zitten in het vinden en vangen van de prooi en de hoeveelheid calorieën die dat oplevert. 

Op land moeten zoogdieren die minder dan 25 kilo wegen genoegen nemen met prooien die veel kleiner zijn dan zijzelf, en daarvan dagelijks een flink aantal zien te vangen. Dieren die zwaarder zijn dan die 25 kilo hebben de mogelijkheid op grote prooien te jagen en daarmee hun honger voor langere tijd te stillen. De wezel werkt fulltime, de leeuw is een deeltijdjager.

In zee ligt een vergelijkbaar kantelpunt, maar het verhaal is precies omgekeerd. Het kantelpunt ligt bij 10.000 kilo. Walvisachtigen die kleiner zijn dan dat jagen op flinke prooien, terwijl grotere walvissoorten juist voor de kleine gaan. Een internationale ploeg onderzoekers –onder wie de Nederlandse expert Fleur Visser, onderzoeksdirecteur van Kelp Marine Research en verbonden aan de Universiteit van Amsterdam – is erin geslaagd precies te volgen wat hier gebeurt. Het is niet eenvoudig om een walvis, die maar af en toe boven komt, meetapparatuur om te hangen. Maar het is ze gelukt en daarmee konden ze volgen hoe lang en hoe diep de dieren doken en wat ze vingen. 

De grootste in de categorie tot 10.000 kilogram is de potvis. Die jaagt op grote (inkt)vissen en duikt tot 800 meter naar beneden om ze te vinden. Zijn voordeel is dat hij op die diepte weinig concurrenten heeft. Maar de potvis heeft hiermee het hoogst haalbare in zijn categorie wel bereikt. Nog groter worden om nog grote prooien te vangen, loont niet. Voor een tandwalvis dan, en in de categorie tot 10.000 kilo vind je alleen tandwalvissen. 

De superzwaargewichten zijn allemaal baleinwalvissen, met bovenaan de blauwe vinvis, die 30 meter lang kan worden en dan 200 ton weegt. De baleinwalvissen duiken minder diep en minder lang. Het zijn geen jagers maar zevers, die met één haal meer water naar binnen halen dan hun eigen lichaamsgewicht. Hun baleinen zeven daar de voedzame krill uit.

Alle baleinwalvissen, zeggen de biologen, hebben evolutionaire voorouders gehad die tanden hadden. Als ze die hadden gehouden waren ze nooit voorbij die grens van 10.000 kilo gegroeid. De overstap op baleinen maakte die evolutie mogelijk.

Kan het nog groter?

Kunnen er walvissen komen die nog groter zijn dan de blauwe vinvis (30 meter, 200 ton)? Nou, zeggen deze onderzoekers, de grens wordt bepaald door de hoeveelheid eten die hij efficiënt kan vinden, en die grens heeft de blauwe vinvis wel zo’n beetje bereikt. Andere wetenschappers wezen vorige maand in vakblad PNAS echter op nog een kritische factor: het hart. Als een walvis veel groter zou worden dan de blauwe vinvis nu is, krijgt het hart het bloed niet meer rondgepompt.

Lees ook:

De walvissen en dolfijnen van de Westerschelde

Onder het water van de Westerschelde hebben paleontologen de fossielen van allerlei uitgestorven walvissoorten gevonden. “Onze regio was 8 miljoen jaar terug een hotspot van walvissen en dolfijnen”, weet onderzoeker Klaas Post nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden