Corona

Waarom deze lockdown minder effectief is. ‘De situatie is nu anders dan bij de eerste golf’

Drukte in de Kalverstraat in december vorig jaar. Beeld AP
Drukte in de Kalverstraat in december vorig jaar.Beeld AP

De lockdown heeft nog niet het gewenste effect. Epidemioloog Hans Heesterbeek vraagt zich af hoe lang we dit nog volhouden.

Het is een duivels dilemma, zegt Hans Heesterbeek. De lockdown heeft nog niet het gewenste effect gehad. De grafieken dalen sinds eind december, maar niet zo snel als bij de lockdown in het voorjaar. Wat te doen, vraagt de hoogleraar theoretische epidemiologie van de Universiteit Utrecht zich af. “Nog strengere maatregelen? De lockdown is al strenger dan de eerste. Langer volhouden? Het is een optie, maar de kans bestaat dat de mensen het moe zijn en de regels minder naleven. Waardoor ze het effect van de maatregelen tenietdoen.”

Begrijpen we waarom deze lockdown minder effectief is?

“De situatie is nu anders dan bij de eerste golf. We hebben er langer over gedaan om de piek van half december te bereiken en wij epidemiologen hadden ook niet verwacht dat het net zo snel zou dalen als toen. Daar zit een zekere symmetrie in. Niettemin, iedereen kan constateren dat ons gedrag anders is. Ik moest laatst met mijn zoon naar het ziekenhuis en het bleek redelijk druk op de snelweg en in de stad. Kijk maar naar buiten, het ziet er niet uit als een land in lockdown. De urgentie van ‘blijf zoveel mogelijk thuis’ wordt kennelijk niet overal ervaren.”

Moet er een tandje bij?

“Het zou kunnen. We zijn nog niet echt in een lockdown, we hebben alleen een flink aantal sectoren, zoals de horeca, de kappers of winkels, gesloten. Maar ja, echt op slot, iedereen moet thuisblijven en mag alleen met een toestemmingsbriefje de straat op, zo ver willen we in Nederland niet gaan.”

We moeten de huidige lockdown nog maar een paar weken langer zien vol te houden?

“Het is dus de vraag of dat gaat werken. Het gedrag van mensen is van cruciaal belang, maar moeilijk te voorspellen. Mensen zijn reactief. Hoe langer de maatregelen duren, des te meer verslapt de discipline. Dat je niet naar de kapper kunt of naar de kroeg heeft effect op je gedrag. Optimisme over het vaccineren ook. Al met al zou het gedrag van mensen een grotere rol kunnen spelen op de verspreiding van het virus dan het effect van maatregelen.”

Dat weet u niet?

“We weten wel dat mensen hun gedrag aanpassen, maar we hebben er geen harde gegevens over. We hebben niet het ene deel van het land op slot gegooid en het andere vrijer gelaten, zodat we konden constateren wat het netto effect is. De wetenschap kan niet zeggen: dit werkt, en dat niet. Dat ligt niet aan ons. Elk land worstelt momenteel met de aanpak van de hoge besmettingscijfers en heeft hetzelfde gebrek aan kennis.”

Hebben we niet nog andere maatregelen in de gereedschapskist?

“In november hebben we onderzocht hoe je sneltesten effectief kon inzetten. Met thuistesten bijvoorbeeld: alleen met een groen schermpje mag je naar buiten. Of door actief groepen te screenen op asymptomatische besmettingen. Het idee was: dan kan de samenleving misschien weer wat open. Maar ja, toen gingen we ervan uit dat we nu op een paar honderd nieuwe besmettingen per dag zouden zitten. Niet op zes- à zevenduizend. Met deze aantallen is zo’n actief testbeleid nuttig maar niet genoeg om de samenleving weer normaal te laten functioneren.”

Biedt het vaccin geen uitweg?

“We zijn net begonnen met vaccineren. Over drie weken volgt de tweede prikronde en dan duurt het nog even voordat men voldoende immuniteit heeft opgebouwd. We zitten nog in een hoge golf. Het vaccin is heel belangrijk maar de komende tijd nog een druppel op de gloeiende plaat.”

Komende dinsdag is weer een persconferentie. Wat zou u doen?

“Het is dan nog net te vroeg om te kunnen zeggen of de daling echt doorzet en wat het effect van de feestdagen is geweest. Het is lastig. Wat zijn de gevolgen voor economie en samenleving? Kun je de scholen, de winkels, de theaters nog een paar weken dichthouden? En vooral: heeft dat zin als het vooral een verandering in gedrag is die nu de verspreiding geeft? Hoe kun je daarvoor een beroep op de mensen doen, zonder dat je er iets voor teruggeeft?”

Lees ook:

Het is een heuglijke dag, maar er wacht ons nog een lange weg

Oud-RIVM-directeur Roel Coutinho is blij dat het vaccineren is begonnen, maar wijst op de vele onzekerheden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden