De horrorwinter bleef uit

Waarom de winter toch niet streng werd

Alleen met de kerst konden deze winter lokaal de schaatsen onder - veelal bij ondergelopen weilanden. Maar verder vroor het nauwelijks.  Beeld ANP, Novum RegioFoto
Alleen met de kerst konden deze winter lokaal de schaatsen onder - veelal bij ondergelopen weilanden. Maar verder vroor het nauwelijks.Beeld ANP, Novum RegioFoto

Het zou een ouderwetse winter worden, klonk het in november. Een nieuwe horrorwinter met zeer strenge vorst. Het werd een kwakkelwinter. Een van de zachtste ooit. Waar ging het mis?

Joep Engels

Het is niet de winter geworden die sommigen verwachtten. Op sociale media ging vooraf een weerkaart rond die voor Europa een extreem koude januari te zien gaf. Maar de winter van 2022 was juist uitzonderlijk zacht. Met een gemiddelde temperatuur in De Bilt van 5,9 graden Celsius werd het in Nederland de op vijf na zachtste winter sinds 1901.

Ook Reinout van den Born, chef van weer.nl, had gedacht dat het een strenge winter zou worden. Eind november had hij op zijn site uiteengezet dat de patronen in de atmosfeer grote gelijkenis vertoonden met die van eind 1962. Toen bleken ze een voorbode te zijn van een legendarische winter. Trouw berichtte ook over die voorspelling.

December kende nog twee koude periodes - met kerst was er zowaar een marathon op natuurijs in Noordlaren - maar daarna ging het mis. “We hadden verwacht dat de poolwervel (een groot lagedrukgebied bij één van de polen, red.) zou instorten”, zegt Van den Born. “Maar hij bleef op sterkte en toen wist ik: het gaat fout met onze winterverwachting. Dat heb ik op de site ook eerlijk opgeschreven.”

Niet goed ontwikkeld

Er heerste dat najaar een krachtige La Niña, het weerfenomeen dat gepaard gaat met een koude zeestroming tussen Indonesië en Zuid-Amerika. Bovendien zat de wind hoog boven de evenaar in zijn oostelijke fase. Van den Born: “We keken naar allerlei factoren, maar die combinatie was voor ons een sterk signaal. De laatste acht keer dat dat was voorgekomen, was de poolwervel ingestort. Achteraf bleek dat die oostelijke straalstroom net op de hoogte waar het ertoe deed - op 20 kilometer - niet goed was ontwikkeld. Dat konden wij in november nog niet weten.”

Nou ja, eigenlijk wel. En daar kan hij zich nu nog voor op de kop slaan. “We hebben het ons toen te moeilijk gemaakt. We keken naar te veel factoren. Als we alleen naar La Niña en de temperatuur van het oceaanwater hadden gekeken, hadden we deze winter helemaal goed voorspeld. Daar heb ik nu nog de kriebels van.”

Het weer is simpelweg te chaotisch

Peter Siegmund van het KNMI haalt er zijn schouders over op. “Het weer laat zich niet over zo’n lange periode voorspellen. Daar is het te chaotisch voor.” Hij is wel eens in de archieven gedoken en heeft toen de computer laten zoeken naar parallelle meetreeksen. “Zo’n reeks duurde nooit langer dan vijf dagen. Het weer herhaalt zich niet. In de tropen heb je nog wel factoren die voor vaste patronen zorgen, zoals de temperatuur van de oceaan. Maar hier niet. Bij ons heeft de atmosfeer geen geheugen.”

Het ECMWF, het Europese weerinstituut in het Britse Reading, maakt wel seizoensverwachtingen en die kwamen in november uit op een milde winter. Siegmund: “In de modellen van het ECMWF waren ook de La Niña, de poolwervel, die wind hoog boven de evenaar en de oceaanstromingen verwerkt. Als je iets anders voorspelt dan het beste weermodel ter wereld, moet je met iets beters komen dan toveren met weerpatronen.”

Toch houdt Van den Born vast aan zijn methode. “Ondanks dat wij ernaast zaten, is deze winter het bewijs dat seizoensverwachtingen zin hebben. De hele winter is de drukverdeling boven Europa nauwelijks veranderd. In Portugal en Spanje is sinds september geen druppel regen meer gevallen. Er moet iets zijn dat deze configuratie in stand houdt.”

Lees ook:

Niets is zo onvoorspelbaar als Nederlands zomerweer

De lente was koud. Een voorbode van een hete zomer?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden