InterviewCoronabeperkingen

Waarom aanhoudende beperkingen toch als een bevrijding voelen

Stickers met de oproep om anderhalve meter afstand te houden in een bioscoop van Pathe. Na een maandenlange sluiting vanwege het coronavirus opende bioscoopexploitant voor het eerst weer de deuren.Beeld ANP

Veel mensen zijn opgelucht over de versoepeling van de coronamaatregelen. Het menselijk brein wringt zich in allerlei bochten om vooral het positieve te zien.

Wat een opluchting. De sportscholen gaan weer open, er mag weer gevoetbald worden, geen boze boa’s meer bij clandestiene buurtbarbecues en met meerdere mensen in een auto die niet tot hetzelfde huishouden behoren, ook dat kan weer. 

Wat wel blijft is de anderhalve meter afstand, net als andere maatregelen, zoals beperkt publiek in stadions. En wie wil juichen, steekt maar een bordje met ‘goal’ omhoog. Toch voelt het nieuws van afgelopen woensdag voor velen als een bevrijding. Hoe werkt dat in het menselijke brein, dat versoepelingen die we tot voor kort als beperkingen zouden zien toch voor opluchting zorgen?

Het heeft alles te maken met de onbedwingbare neiging van mensen om te vergelijken, zegt sociaal psycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen Arie Dijkstra. “Dat is een van de belangrijkste psychische mechanismen van de mens. Neem de vraag: hoe gaat het met mij? Dat staat niet in een boek. Je kijkt voor het antwoord naar hoe het anderen vergaat. We noemen dat sociale vergelijkingen. Je hebt ook de zogeheten counterfactual vergelijking. Daarbij heb je bijvoorbeeld een ongeluk gehad. Je enkel is kapot maar toch denk je: tjonge, dat is goed afgelopen, het had veel erger kunnen zijn. En dan is er nog de temporale vergelijking. Hoe voel ik me nu ten opzichte van bijvoorbeeld een maand of een jaar geleden.”

Een ankerpunt om tegenslag op te vangen

Het is vooral deze vergelijking die voor de opluchting zorgt. Al is het maar net waarmee iemand vergelijkt. “Wie de vergelijking maakt met twee maanden geleden, zal zich goed voelen, want het gaat beter in Nederland. Maar wie vergelijkt met een jaar geleden, zal minder opluchting ervaren. Of je nu een korte of lange vergelijking maakt, ze kloppen allebei.”

Mensen die het meest toe zijn aan een goed gevoel, zullen de neiging hebben de korte vergelijking te maken, stelt Dijkstra. Het kiezen van een ‘ankerpunt’ waarmee iemand vergelijkt, is dan ook een manier om tegenslagen op te vangen. Dijkstra haalt het voorbeeld aan van patiënten met chronische pijn. Sommigen vergelijken hun toestand met een dag daarvoor, toen de pijn erger was, of met een eerdere periode waarin het slecht ging. Niet iedereen kan dat. Anderen denken vooral terug aan de tijd voordat zij pijn hadden. Deze laatste groep patiënten heeft meer moeite de pijn te accepteren. Deze acceptatie is ook van toepassing op de afgelopen maanden. Wie de vergelijking maakt met een jaar geleden, voelt de beperkingen. De kortetermijnvergelijkers voelen vrijheid.

Niet het nieuwe normaal

Daarom was het ook zo belangrijk om aan het begin van de crisis perspectief te bieden. Want ook dan maken mensen vergelijkingen, maar dan met mogelijke toekomstbeelden, zegt Dijkstra. “Als je zegt: dit is het nieuwe normaal, dan bied je geen aantrekkelijk perspectief, geen perspectief dat het waard is om in te investeren door gedragsregels te volgen. Terwijl dat juist essentieel is voor het blijven volgen van de regels.”

Twee maanden geleden waren de perspectieven duidelijker. Volg de regels, en er komen versoepelingen aan. Doe het niet, en de lockdown blijft langer in stand. Nu is de situatie minder helder. Al zei premier Mark Rutte woensdagavond dat het virus terugkeert als Nederlanders zich niet aan de anderhalve meter houden. Maar die boodschap komt toch moeilijker over in een periode waarin mensen vooral uitkijken naar een coronavrije samenleving en de lockdown een nare herinnering wordt.

Toch bleek vorige maand nog uit cijfers van het RIVM dat 70 tot 80 procent van de Nederlanders zich goed aan de regels hield. “Dus mensen weten dat ze kwetsbaar zijn”, zegt Dijkstra. “We hebben een evenwicht gevonden waarin we ons veilig voelen. Dat is een comfortabele positie. Maar we verstoren dat evenwicht nu door steeds een beetje van de veiligheid weg te halen. Het kan zijn dat mensen het daar moeilijk mee hebben, en sommige dingen nog niet durven.”

Lees ook:

Het kabinet durft weer te ontspannen

Het kabinet gaat met een gerust hart op vakantie. Het eigen crisisteam wordt ontmanteld. Maar de anderhalve meter blijft heilig. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden