AnalyseWetenschap

Voor mijmeren over een exitstrategie voor de lockdown is het wel erg vroeg

Buiten wachten op je beurt bij de bouwmarkt. De strepen op de grond geven de gepaste afstand aan.Beeld Werry Crone

Kunnen we de lockdown laten vieren? En wanneer dan? Er zijn twee opties.

De Chinese provincie Hubei heeft drie maanden op slot gezeten, zegt Hans Heesterbeek, hoogleraar theoretische epidemiologie van de Universiteit Utrecht. “Pas nu er een paar dagen geen nieuwe besmettingen zijn, laat men de teugels voorzichtig vieren en gaan de grenzen open. En wordt er strikt getest om elke mogelijke uitbraak de kop in te drukken. Wij zijn pas drie weken in lockdown, zitten nog lang niet op nul besmettingen en praten nu al over exit-strategieën. U vraagt aan welke voorwaarden zo’n strategie moet voldoen? Die analyse moeten we nog maken.”

We kunnen de lockdown niet zomaar opheffen. Omdat het grootste deel van de bevolking nog niet immuun is voor het virus, zou de epidemie weer oplaaien, zeker buiten Brabant. Dat zou opnieuw de zorg belasten, vele levens kosten en om een nieuwe lockdown vragen. 

Een vaccin maken duurt zeker nog een jaar. Als we daar niet op willen wachten, resten grofweg twee opties. We heffen, als het aantal besmettingen flink is teruggebracht, de lockdown voorzichtig op en gaan over op het opsporen en isoleren van nieuwe gevallen, zeg maar de Chinese aanpak. Of: de lockdown wordt telkens tijdelijk verlicht en we trekken op gezette tijden de teugels weer aan om kleine uitbraken in de kiem te smoren.

Wat heeft voorrang?

Wanneer je aan één van de twee opties kunt beginnen en hoe je ze moet uitvoeren, is nog niet duidelijk. Het rekenwerk voor de Nederlandse situatie zit nog in de beginfase. Het hangt ook af van het beoogde doel, zegt Heesterbeek. “Wil je de sterfte beperken, het beslag op de zorg of de ic-bedden? Of gaat het erom dat de lockdown zo kort mogelijk moet duren?”

Voor beide opties geldt: het aantal besmette personen zal eerst fors omlaag moeten. Volgens een recent rapport van het American Enterprise Institute, een conservatieve denktank, kun je pas aan verlichting denken als de epidemische grafieken twee weken lang een dalende trend hebben laten zien. Als ook de ziekenhuiscapaciteit op orde is en er voldoende testcapaciteit is, ziet het rapport de weg vrij om over te gaan naar de Chinese variant van testen en isoleren.

Dat gaat Heesterbeek wat snel. “Terwijl je niet precies weet hoeveel besmette personen er zijn, waar ze zijn, of hoeveel mensen besmettelijk zijn zonder dat ze symptomen hebben? Dan moet je wel een over zeer efficiënt test- en traceersysteem beschikken.”

Duitsers hebben hun twijfels over de corona-app, die herinnert ze aan DDR-praktijken

Hoewel bondskanselier Angela Merkel nog niet wil praten over het loslaten van de sociale beperkingen, denkt ook Duitsland voorzichtig na over de tijd na de thuisisolatie. Zo komt er een app, die waarschuwt voor geïnfecteerden.

Om na 19 april in fases terug te kunnen keren naar de normale gang van zaken, zouden Duitsers buiten de deur mondkapjes moeten dragen en zouden grotere bijeenkomsten verboden moeten blijven.

Daarnaast wil de overheid met behulp van technologie meer grip krijgen op besmettingen. Vanaf volgende week kunnen Duitsers een app op hun telefoon installeren, die een gebruiker waarschuwt als hij of zij in de buurt van een geïnfecteerd persoon is geweest. In de metro, de supermarkt of op straat, slaat de app de geanonimiseerde gegevens op van gebruikers die dichtbij staan.

Als een gebruiker positief getest wordt, geeft de dokter de patiënt een tan-code, die ingevuld moet worden in de app. Vervolgens waarschuwt de app alle opgeslagen gebruikers, die dan ook een test moeten doen en in quarantaine gaan. Het plan werkt dan ook alleen als op grote schaal getest wordt, en het land is daarom bezig zijn testcapaciteit uit te breiden.

Overheidsspionage

Dit is controversieel voor veel Duitsers die de grootschalige overheidsspionage in de DDR nog vers in het geheugen hebben. Op een eerder voorstel van gezondheidsminister Jens Spahn om via telefoondata mogelijk geïnfecteerde personen op te sporen, kwam veel kritiek.

De app krijgt vooralsnog wel voldoende steun in de Duitse politiek, omdat de regering belooft dat de gegevens goed afgeschermd worden. De app zou de privacy van gebruikers beter garanderen dan in landen als Zuid-Korea, waar de overheid via de gps van zo’n app controleert of patiënten zich aan hun thuisisolatie houden.

Maar het zal voor de Duitse regering een opgave worden om genoeg Duitsers voor de app te winnen. Volgens een onderzoek van Oxford University wordt de app pas een succes als 60 procent van de bevolking hem buiten de deur gebruikt – terwijl 45 procent van de Duitsers zegt de app niet te willen installeren. 

Even eruit, dan weer in lockdown

Wellicht is de andere optie veiliger, de periodieke verlichting. Half maart publiceerden Britse onderzoekers een model waarin ze, na de eerste grote lockdown, perioden van vrijheid toestonden. Het land zou telkens na een maand van versoepeling weer twee maanden op slot moeten. Zo zou het land de tijd tot een vaccin moeten uitzingen.

Het voordeel van die aanpak is dat je niet elk brandhaardje hoeft te blussen, omdat je er op kunt vertrouwen dat deze kleine uitbraken bij een volgende mini-lockdown worden gesmoord. “Maar deze aanpak vereist wel een strikte uitvoering”, zegt Heesterbeek. “Als je vooraf hebt berekend en afgesproken dat het land de eerste van de maand twee weken op slot gaat, moet je niet gaan marchanderen als de cijfers even meevallen. Anders word je onherroepelijk door de gebeurtenissen ingehaald.”

Het is hoe dan ook essentieel dat de bevolking haar aangeleerde goede gedrag handhaaft. “We zijn nu gewend onze handen regelmatig te wassen. Om afstand te houden. Als we dat blijven doen, hoeven die volgende golven niet zo hoog te zijn. Al denk ik dat we grote bijeenkomsten, zoals festivals, nog maar even niet moeten doen. Maar als de overheid goed communiceert dat de sociale afstand helpt bij de versoepeling, dan lukt het misschien met een maandelijkse week van periodieke lockdown. En misschien kun je zelfs, na een half jaar, als de testcapaciteit op orde is, overstappen op de Chinese aanpak.”

Maar nogmaals, de berekeningen zijn nog niet gedaan. Niemand weet nog wanneer versoepelingen kunnen worden ingevoerd en hoe ze er precies uit moeten zien. Heesterbeek: “Het zijn ook politieke keuzes. Welke maatregelen zijn het minst verstorend en wat willen we bereiken? Bedenk wel, de samenleving is zeer complex. Je kunt niet alles helemaal doorrekenen. Dan creëer je schijnzekerheid.”

Lees meer over de vraag naar het einde van de lockdown

Hoe ver moeten de cijfers dalen voordat Nederland weer open gaat?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden