Coronavirus

Voor het eerst nul coronadoden: zijn de versoepelingen onbestraft gebleven?

Een medewerker van de GGD met een corona-test.Beeld ANP

Voor het eerst sinds het ingaan van de lockdown is er een dag voorbijgegaan dat niemand in Nederland aan het coronavirus is overleden. Het is een moment om bij stil te staan, want morgen kan het alweer voorbij zijn. 

Het is een mijlpaal om even bij stil te staan: maandag meldde het RIVM voor het eerst dat in het afgelopen etmaal niemand in Nederland aan het coronavirus was overleden. Dinsdag kan dat goede nieuws alsnog vervagen. Sterfgevallen van het weekeinde worden vaak pas in de loop van maandag doorgegeven waardoor het instituut op dinsdag de cijfers moet corrigeren.

Officieel heeft het virus in Nederland 6090 slachtoffers geëist. Sinds 10 maart meldde het RIVM elke dag nieuwe sterftes. Op het hoogtepunt van de epidemie waren er dagelijks meer dan honderd coronadoden. In de tweede helft van april zette de daling in en deze maand waren het al telkens minder dan tien doden per dag.

Beeld Louman & Friso

Sinds 1 juni zijn ook veel coronamaatregelen versoepeld en nog altijd staan alle seinen op groen. De cafés en restaurants gingen weer open, net als de theaters en de middelbare scholen. Nieuwe kansen voor het coronavirus, zo leek het. Maar nog altijd zijn de signaalwaardes op het dashboard waarmee het kabinet de epidemie in de gaten houdt, laag. Er zijn nauwelijks nieuwe ziekenhuisopnames of nieuwe patiënten op de ic. En de reproductiefactor R is gedaald naar 0,56, ruim onder de gevarengrens van 1 dus.

Rekenpartijen met terugwerkende kracht

Is de versoepeling dan onbestraft gebleven? Dat kun je op basis van deze waardes niet zeggen, reageert Jacco Wallinga, modelleur van het RIVM. “Er zit in de waarde van de reproductiefactor een grote onzekerheid. We gaan ervan uit dat de R door de versoepeling en het versloffen van de discipline toeneemt, maar dat kunnen we aan de modelberekeningen niet zien. We kunnen niet aantonen of hij nu groter is dan 1 of kleiner.” Bij een R groter dan 1 groeit het aantal besmettingen.

De rekenmeesters van het RIVM leiden de R af uit het aantal ziekenhuisopnames, en via een ander model ook uit de ic-bezetting. Maar dat zijn rekenpartijen met terugwerkende kracht. Eerst moeten alle registraties op orde zijn, en dan pas kunnen Wallinga en zijn team herleiden hoe groot het besmettingsrisico op een bepaald moment moet zijn geweest waardoor een deel van de besmette personen twee of drie weken later in het ziekenhuis belandde. De R van 0,56 die nu op het dashboard van het kabinet prijkt, is dan ook niet de reproductiefactor van vandaag, maar van 29 mei.

Schattingen van later datum zijn zo onzeker dat het RIVM alleen de bandbreedte aangeeft maar aan R geen waarde toekent. De grafiek loopt nog door tot 11 juni: op die dag zou R ergens tussen 0 en 7 moeten liggen.

‘Je kunt hooguit zeggen dat R redelijk stabiel zwabbert’

Dat komt ook door de lage aantallen. Nu het nog maar om enkele ziekenhuisopnames per dag gaat, heeft een verschil van één of twee opnames meer of minder een groot effect op de uitkomst. Dat kun je ook andersom bekijken, zegt Wallinga. “Je kunt in de grafieken zien dat de R op 16 maart toen de lockdown werd ingevoerd, niet alleen snel begon te dalen tot onder de één, maar dat die onzekerheidsband ook heel smal werd. We hadden een vrij scherp beeld van de reproductiefactor. Sinds eind april is die band breder geworden. Je kunt hooguit zeggen dat R redelijk stabiel zwabbert.”

De waardes van nu zeggen dus niets over het effect van de versoepeling. “Maar als de aantallen over een paar weken weer flink stijgen, wordt de bandbreedte vanzelf smaller en zien we dat het te veel is geweest. Zitten ze dan nog steeds op dit niveau, dan is dat goed nieuws. De R is dan weliswaar onzeker, maar die lage aantallen, daar streefden we immers naar. Het is niet voor niets een dashboard, je moet de waardes in samenhang bezien.”

Lees ook:
De balans na de eerste golf: 99 procent van de doden is 50-plus

Wat zijn de medische gevolgen van de eerste golf van het nieuwe coronavirus? De balans opgemaakt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden