Digitalisering

VOC-onderzoek kost door dit project straks nog slechts minuten, niet jaren

Voorbeeld van een antwoord op de zoekopdracht ‘hoeveel suiker werd er tussen 1620 en 1650 geproduceerd in gebieden onder VOC-bestuur’? Beeld Nationaal Archief
Voorbeeld van een antwoord op de zoekopdracht ‘hoeveel suiker werd er tussen 1620 en 1650 geproduceerd in gebieden onder VOC-bestuur’?Beeld Nationaal Archief

Nederlandse wetenschappers krijgen subsidie om miljoenen VOC-documenten toegankelijk te maken, overal ter wereld.

Eén gek kan meer vragen dan tien wetenschappers in tien jaar tijd kunnen beantwoorden. Bijvoorbeeld: hoeveel slaafgemaakten vervoerde de VOC tussen het eiland Nias en Batavia van 1650 tot 1700? Of: wat kostte suiker in Kaapstad, Batavia en Amsterdam in 1750? Welke reizen had VOC-schip De Rooswijk afgelegd, voordat het in 1740 verging?

Binnen afzienbare tijd moet het voor iedereen, waar ook ter wereld, mogelijk zijn om dergelijke vragen te stellen – en nog binnen een paar minuten antwoord te krijgen ook. In zeventiende- of achttiende-eeuws Nederlands, dat wel.

Met 3,8 miljoen euro subsidie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) gaat het geschiedenisinstituut Huygens ING ermee aan de slag, samen met onder meer de Vrije Universiteit, het Nationaal Archief en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG). ‘Globalise’ heet het project, dat een groot deel van de circa 25 miljoen handgeschreven documenten van de VOC-administratie digitaal moet ontsluiten.

“Daarmee borduren we voort op technieken die we eerder hebben ontwikkeld”, vertelt Thijs van der Veen van het geschiedenisinstituut Huygens ING. “Zo maken we nu alle resoluties van de Staten-Generaal uit de zestiende tot de achttiende eeuw online toegankelijk.”

Het Nationaal Archief in Den Haag bewaart veruit de meeste VOC-stukken. De belangrijkste, de ‘Generale Missiven’, zijn allang in boekvorm verschenen. Die Missiven zijn samenvattingen van alles wat overzeese VOC-bestuurders rapporteerden aan de bewindvoerders in Nederland – in totaal 200.000 documenten, deels al gedigitaliseerd, maar beperkt doorzoekbaar.

Rechtbankverslagen in Batavia

De overige miljoenen VOC-documenten zijn alleen digitaal beschikbaar als gefotografeerde kopieën. De handschriften zijn niet omgezet in digitale tekst. “Daarbij kan het gaan om rechtbankverslagen in Batavia, rapporten van een VOC-post in Siam, of verslagen over politieke ontwikkelingen in Japan of China”, legt projectleider Matthias van Rossum uit.

Van Rossum is specialist in de VOC-geschiedenis, en verbonden aan het IISG, een van de geschiedenisinstituten betrokken bij het Globalise-project. Doel is om alle teksten doorzoekbaar maken, met een intelligent zoeksysteem. Vraag hoeveel tabak een bepaald VOC-schip heeft vervoerd, en je krijgt alle passages waarin alle spellingsvormen van ‘tabak’ voorkomen in combinatie met gewichten – van ‘cattij’ tot ‘Zwolse pond’ tot ‘oncen’ – en alle namen die dit schip ooit heeft gehad.

Pagina uit de ‘Generale Missiven’ van de VOC, waarin een passage  staat over suikerexport van Taiwan naar Japan. Beeld Nationaal Archief
Pagina uit de ‘Generale Missiven’ van de VOC, waarin een passage staat over suikerexport van Taiwan naar Japan.Beeld Nationaal Archief

Ook buitenlandse historici en geïnteresseerde leken moeten deze rijke schat aan informatie kunnen doorzoeken, en leren over lokale oorlogen, oogsten of natuurrampen in alle gebieden waar VOC-personeel informatie optekende, van Zuid-Afrika tot talloze plekken in Azië. Helaas vertaalt de computer de Nederlandse teksten niet naar bijvoorbeeld het Engels. Zoeken gebeurt wel met Engelse zoektermen, maar een Engelstalige moet de uitkomsten laten vertalen.

Van Rossum: “Een student-assistent heeft voor een onderzoek van mij driekwart jaar lang de Generale Missiven doorzocht op hoeveel slaafgemaakten een VOC-schip heeft vervoerd. Als hij ook die overige miljoenen stukken had willen doorzoeken, was hij nog jaren kwijt geweest. Zo’n onderzoek zou met dit programma een kwestie van minuten worden.”

Lees ook:

Archieven over de slavernij: iedereen kan ze nu inzien

Vanaf vandaag kan iedere geïnteresseerde 1,9 miljoen originele historische documenten inzien over slavernij en slavenhandel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden