ColumnJan Beuving

Van anderhalve meter naar een quintiljoen of een biljard biljarts

De anderhalvemetersamenleving werpt allerlei vragen op, maar wie van u kan door bezorgd te zijn (voor de Bijbelkenners onder u) 219,4 centimeter aan zijn lengte toevoegen? Het IMF raamde deze week dat onze anderhalvemeterwereldeconomie een slordige 9.000.000.000.000 euro kost. Negen biljoen euro is dat. Op televisie werd dit getal vrij consequent uitgesproken als negenduizend miljard. Wonderlijk, want 5 miljard wordt nooit uitgedrukt in miljoenen. Alleen onze minister van cultuur zegt 300 miljoen als ze eigenlijk 5 miljard moet zeggen.

De naamgeving van Nederlandse getallen vereist enige rekenkundige lenigheid in het lezen. Negentienhonderdzestig bijvoorbeeld bevat een vermenigvuldiging en een optelling: negentien keer honderd, plus zestig. Je mag ook ‘duizend negenhonderdzestig’ zeggen, waarbij je twee keer optelt, en één keer vermenigvuldigt: duizend plus negen keer honderd plus zestig. Waarbij u niet moet vergeten dat vermenigvuldigen voorrang heeft op optellen. Overigens schrijft het Groene Boekje voor dat in uitgeschreven getallen na duizend een spatie komt, en dat termen als ‘miljoen’ en ‘miljard’ los staan. Maar niet te overijverig graag: negenduizend miljard behoeft niet twee spaties; met één spatie ertussen is aan beide spelregels voldaan. 

Het wonderlijke van deze regel is wel dat hij ook in de rangtelwoorden wordt gehandhaafd. 2007de wordt geschreven als tweeduizend zevende, maar zo zou je de breuk 2000/7 dus ook schrijven. In het algemeen geldt bij uitgeschreven getallen dat een getal dat ergens vóór staat, een vermenigvuldiging beoogt, terwijl een getal erachter tot optellen noopt. Maar vergis je niet in vijftien, dat is geen vijf keer tien, maar vijf plus tien. Evenmin is honderdtien hetzelfde als duizend.

Negenduizend miljard tompoezen

Met negenduizend miljard is geen optellen gemoeid, maar twee keer vermenigvuldigen. Met negen biljoen is alle eventuele verwarring weg. Maar een biljoen is nogal groot, en daar heeft niemand een beeld bij. Als je het vervolgens negen keer zo groot maakt, wordt het er niet beter op. Negenduizend miljard daarentegen bevat drie (nog net) behapbare getallen. (Alhoewel: als het negenduizend miljard tompoezen zouden zijn, is de vraag hoe behapbaar dat is. En als dat wel behapbaar is, is het gevolg voor tandartsen niet behapbaar.)

Logisch doorpratend kom je hierna terecht bij tienduizend miljard, en zelfs honderdduizend miljard. Maar zodra het een miljoen miljard wordt, ben je toch het overzicht kwijt. Dan kun je het beter een biljard gaan noemen, want als het toch al onoverzichtelijk is, liever één dan twee onoverzienbare getallen.

Zo doortellend vroeg ik mij af: is er op aarde ruimte voor een biljard biljarts? Een wedstrijdbiljart is 2,84 bij 1,42 meter, dat is het laken, dus laten we even zeggen 3 x 1,5 = 4,5 vierkante meter. (Dit is de reden dat ze zaken als bosbranden altijd in voetbalvelden meten; als je het biljart als maat van alle dingen neemt, tel je je suf. À propos: zouden op het voetbalveld de muurtjes straks op 10 meter 65 moeten? Dat komt dan goed uit, want de vrije trappen buiten het zeventieneneenhalvemetergebied zijn wel verder van de goal.)

Een biljard biljarts 

Hoe dan ook: een biljard biljarts is dus 4,5 biljard vierkante meter, wat overeenkomt met 4,5 miljard vierkante kilometer. De oppervlakte van de aardbol is ongeveer vijfhonderd miljoen vierkante kilometer, dus je moet ze (ook op elke vierkante meter van de zeebodem) negen hoog stapelen als je ze allemaal kwijt wilt. Als je ze alleen op land stapelt is het ongeveer 30 verdiepingen hoog. Let wel: dan staan ze allemaal tegen elkaar aan, dus om het biljart heen lopen om de juiste carambole uit te zoeken gaat dan niet. Significant veel extra ruimte kost dat overigens niet: er zijn 7,5 miljard mensen op aarde, die samen 3,75 miljard biljarts nodig hebben, en dat is maar een fractie van die biljard biljarts die je aan het stapelen bent.

Conclusie: omdat de verwarring met een biljard biljarts dus nooit aan de orde zal zijn, leg ik u geen 152,5 cm in de weg als u een quintiljoen (een 1 met 30 nullen) een biljard biljard noemt.

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn teksten met natuurwetenschappen en taal. Lees hier zijn eerdere columns.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden