null Beeld
Beeld

ColumnJan Beuving

Taal kan wartaal zijn, wiskunde alleen waartaal

Niet gehinderd door enige academische kennis op het gebied van taalwetenschap probeerde ik deze week een antwoord te formuleren op de vraag: wat is taal? Dit naar aanleiding van het bericht van de Universiteit van Hull, ruim een week geleden, dat studenten niet meer gecorrigeerd mogen worden bij het maken van spel- en grammaticafouten. Daarbij zou namelijk inclusiviteit en diversiteit in het gedrang komen.

Terecht merkte Welmoed Vlieger deze week in Trouw op dat goed onderwijs voor iedereen in de samenleving uitsluiting zou voorkomen. Graag voeg ik daaraan toe dat communiceren in je eigen taal ook zou helpen. Studenten gedwongen Engels laten schrijven, terwijl ze in het Nederlands dromen, denken en doen, is funest voor de nuance, en daarmee voor de boodschap. Ik heb boeken vol wetenschapsfilosofen in het Engels moeten lezen, bespreken en samenvatten. Daarmee is niet zelden de inhoud en in veel gevallen de literaire kracht van hun ideeën bij mij verloren gegaan.

Op Twitter las ik een reactie van wetenschapsjournalist Govert Schilling: ‘Dat je pas natuurkunde mag studeren als je een beetje fatsoenlijk kunt rekenen is ook zó non-inclusief. Zo blijft dat vak gekoloniseerd door de elite.’ Hoewel dat sarcasme begrijpelijk is, gaat de vergelijking toch enigszins mank. Immers: de uitkomst van een som is een stuk absoluter dan de uitkomst van een zin. Iemand die niet kan rekenen, kan inderdaad geen natuurkundige worden. Maar iemand die grammatica en spelling niet op orde heeft, kan wél een heel goede denker zijn. Misschien zelfs een goede schrijver.

Nuance

Taal is volgens mij ten diepste een communicatiemiddel. Zoals een wiskundig bewijs de waarheid van een stelling wil aantonen, zo wil een zin of zelfs een klank altijd een boodschap overbrengen. Of dat nu ‘kun je even de boter aangeven’ is aan de keukentafel, of ‘oefff’ in een voetbalstadion: taal communiceert. Een gevoel, een vraag, een feit, een leugen: alles kan in taal gevangen worden. Wiskunde brengt alleen de waarheid over. Taal kan ook wartaal zijn, wiskunde is altijd waartaal.

Taal is bovendien veel gedifferentieerder dan wiskunde. Je kunt bijvoorbeeld bij het sportnieuws van deze week opmerken: ‘De Europese Super League bleek voor de clubs niet zo’n goed idee’. Je kunt ook schrijven: ‘Die kk ESL maakt clubs fokking kapot!!’ Of: ‘Wie vergiftigd door hybris meent van Scylla en Charybdis de kapiteins van zijn zelfverzonnen zilvervloot te mogen maken, kan zomaar op het sobere schuitje van Charon terechtkomen, ondervonden deze week twaalf in oliedollars en ander smeergeld verdronken voetbalclubs’. Dat komt drie keer op hetzelfde neer, maar of je het begrijpt hangt af van je kennis van het Nederlands, straattaal of Griekse mythologie.

En verandert de communicatiestijl niet toch iets aan de nuance en daarmee aan de inhoud van de zinnen? Met twee verschillende bewijzen kun je exact dezelfde waarheid aantonen in de wiskunde. Maar met verschillende woorden kun je volgens mij zelden exact hetzelfde zeggen. ‘Er zit 1 dm3 melk in dat pak’ en ‘er zit één liter melk in dat pak’ lijken precies hetzelfde, maar het zegt iets over de taalgebruiker en dus over de inhoud (in dit geval ook letterlijk) als je dm3 in plaats van liter gebruikt.

Die shizzle van Vasalis

Stel je voor dat een leraar Nederlands deze gedichtbespreking leest: ‘Die shizzle van Vasalis over de idioot in het bad is effing wix! Ik voel die leipe frea, weet je, hij is me brada. Ik word óók para op die scorro elke week, ik wil met hem choken man.’ Dat wordt waarschijnlijk niet geaccepteerd. Dat is logisch, want we moeten met elkaar een bepaalde taal afspreken om in te communiceren. En de zorgvuldigheid waarmee die afgesproken taal vervolgens wordt opgeschreven, doet ertoe. Inhoudelijk verandert een spelfout of grammaticale miskleun misschien niets, maar als lezer merk je liefde en toewijding in de details – of het gebrek eraan als het wemelt van de fouten.

Toch zijn er ook mensen voor wie het niet uitmaakt. En mensen die de spelling echt niet beheersen, met hoeveel liefde ze ook schrijven. Juist die mensen wil Hull niet buitensluiten, dat is te prijzen. Want ook in straattaal kun je Vasalis’ idioot omarmen. Een anders geformuleerde of verkeerd gespelde hartenkreet zegt vaak meer dan een vlekkeloze zin die liefdeloos is opgeschreven.

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn column met natuurwetenschappen en taal. Eerdere columns van Jan Beuving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden