Houtkap

Stammenstrijd in het Europese bos: hoe dramatisch is de houtkap?

Bomenkap op landgoed bij Wapenveld. Beeld Watze de Vries
Bomenkap op landgoed bij Wapenveld.Beeld Watze de Vries

Er wordt in Europa meer hout gekapt dan voorheen. Dat is zeker. Maar hoe dramatisch is het?

Bos kan er zo vredig uitzien, maar het is toneel van een felle strijd. Een stammenstrijd over natuur, biomassa en duurzame economie, én een politiek gevecht tussen de EU-lidstaten en Brussel. Maar het begon met wetenschap.

Een onderzoeksgroep van het JRC, het onderzoeksinstituut van de Europese Commissie, publiceerde vorig jaar in vakblad Nature een alarmerende studie: de houtkap in Europa was in tijdsbestek van enkele jaren enorm gegroeid. Het gekapte areaal was met bijna de helft toegenomen, de hoeveelheid gewonnen hout zelfs met bijna 70 procent.

Dramatisch ogende cijfers. Nu laten die niet direct een kaal gerooid landschap zien. Er wordt in Europa relatief weinig gekapt, dus een beetje groei van de houtwinning levert in procent al snel forse cijfers op. Maar het was niettemin een forse stijging.

Te fors om waar te zijn, dachten boswetenschappers, onder wie de Wageningse hoogleraar Gert-Jan Nabuurs: “Er wordt in de hele Europese Unie jaarlijks zo’n 500 miljoen kuub hout gewonnen. Als die cijfers zouden kloppen, zou daar in korte tijd 300 miljoen kuub bij gekomen zijn. Daar heb je de mensen en de machines niet eens voor. Het kon niet kloppen.”

Uitgebreid verweer

In Nature verschijnen donderdag twee kritieken op de studie – Nabuurs is een van de auteurs – plus een uitgebreid verweer van de oorspronkelijke onderzoeksgroep. Het is een ingewikkelde discussie over satellietwaarnemingen, algoritmes, pixels, steekproeven en correlaties, maar het voorlopige eind van het liedje is dat de Europese houtkap inderdaad is toegenomen, maar niet met tientallen procenten.

De overschatting in het oorspronkelijke onderzoek heeft twee oorzaken, zeggen Nabuurs en zijn collega-critici: de satellietwaarnemingen zijn in de loop van de tijd technisch verbeterd, dus er wordt meer kap gezien. En natuurlijk bosverlies door storm of boomziekten is te veel voor houtkap aangezien. De critici schatten de werkelijke groei van de houtkap op zo’n 6 procent in het afgelopen decennium.

Alle wetenschappers zijn het er wel over eens dat satellietwaarnemingen van grote waarde zijn voor bosonderzoek. En dat was een belangrijke motivatie voor de onderzoekers van de Europese Commissie. De EU-lidstaten houden hun houtproductie niet altijd even nauwkeurig bij of weigeren data af te staan aan Brussel, want bosbouw is hún domein. Om te zien wat er de bossen gebeurt moest de EU wel de lucht in.

Dat levert nuttige kennis op, erkent Nabuurs. “Hoewel je voorzichtig moet zijn met satellietwaarnemingen. Als wij onderzoek doen naar de Europese bosstand koppelen we waarnemingen terug naar de lidstaten, die de houtproductiecijfers hebben. Dat is hier niet gebeurd.”

De groei van de houtkap is niet algemeen

De JRC-onderzoekers hebben naar aanleiding van de kritiek hun data wel op andere manieren gevalideerd, en houden hun conclusie grotendeels staande. Van een systematische overschatting kan geen sprake zijn, zeggen ze, want de groei van houtkap is niet algemeen; die wordt gedreven door een paar EU-lidstaten: Zweden, Finland en Polen.

De discussie is vergiftigd door een vermeend verband tussen toegenomen houtkap en de productie van biomassa. Dat verband is vooral gelegd door de redactie van Nature, zegt Nabuurs, álle betrokken onderzoekers zijn er voorzichtig mee, ook die van het JRC.

Nabuurs: “Tachtig procent van het hout dat we gebruiken, voor allerlei toepassingen, van woningbouw tot wc-papier, komt uit Europese bossen. De rest komt uit Noord-Amerika en een beetje uit de tropen. Als je fossiele brandstoffen wilt vervangen door biomassa, is de vraag: kan het bos dat aan? Als de oorspronkelijke cijfers van de JRC-onderzoekers zouden kloppen, zou je al heel snel in de problemen komen.”

Het oorspronkelijke onderzoek werd door tegenstanders van het gebruik van biomassa voor energieproductie dan ook verwelkomd. Maar, zegt Nabuurs, er is geen verband aangetoond tussen de groei van de houtkap en de energieproductie. Daarvoor worden in de regel reststromen in de houtproductie gebruikt en niet hele stukken bos gekapt.

De situatie mag dan minder dramatisch zijn dan gedacht, de vraag blijft of de Europese bossen een rol kunnen spelen in een overgang naar een duurzame economie. Nabuurs: “Alle fossiele brandstoffen vervangen door biomassa is onmogelijk. Als je heel Europa volzet met bos, haal je dat nog niet. Maar fossiele bronnen voor een stukje vervangen met biomassa, kan wel. Het bos kan meer produceren dan het nu doet, ook voor de productie van energie. Maar dan heb je het nog steeds over de reststromen van houtwinning en zagerij. Die reststromen zijn bruikbaar en behoorlijk groot.”

Lees ook:

Met beter bosbeheer zou Nederland veel meer CO2 kunnen compenseren

In dit interview belicht hoogleraar Gert-Jan Nabuurs de mogelijkheden en klimaatwinst van bosbouw in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden