Tweelingen zijn het ultieme bewijs dat uiterlijk erfelijk is.

Wetenschap DNA

Rond of spits, blij of streng: genen maken het gezicht

Tweelingen zijn het ultieme bewijs dat uiterlijk erfelijk is. Beeld ANP Kippa

De vorm van het gezicht is voor een groot deel erfelijk bepaald. Rotterdamse onderzoekers hebben een aantal genen dat daarvoor verantwoordelijk is ontdekt.

Rond of spits, blij of streng. Grote neus, dunne lippen, diepe ogen. De variatie in het menselijke gezicht is enorm. Maar niet binnen een familie. Kinderen lijken op hun ouders, broers en zussen op elkaar. Tweelingen zijn het ultieme bewijs dat gelaatstrekken een grote erfelijke component hebben. Over die genetische factoren zelf is weinig bekend. Wetenschappers kunnen aan de hand van het DNA voorspellen welke huidskleur de eigenaar heeft, of welke kleur ogen of haar. Daarmee houdt het wel zo’n beetje op.

Een internationaal team onder aanvoering van Rotterdamse onderzoekers breidt die kennis nu flink uit. Uit een vergelijkend onderzoek met tienduizend Europeanen hebben ze 24 genen afgeleid die iets met de vorm van het gezicht te maken hebben. Daarvan waren er zeventien nog niet ontdekt. Omdat dit slechts een statistisch verband was, hebben ze de genen in een vervolgstudie met nog eens achtduizend personen – ook buiten Europa – getest. Van een groot deel konden ze de relatie bevestigen, schrijven ze in het vakblad eLife.

Regelgenen die bepalen hoe groot de neus wordt

Wat we hebben gevonden, zijn vooral DNA-variaties die genen reguleren, zegt Manfred Kayser, hoogleraar forensische moleculaire biologie van het Erasmus MC. “Je hebt bijvoorbeeld genen die van invloed zijn op de lengte of breedte van de neus of afstand tussen de ogen.”

De onderzoekers zetten bij al hun proefpersonen dertien stippen op het gezicht en bepaalden de 78 afstanden tussen al die stippen. Die maten stopten ze samen met het DNA van de proefpersonen in hun computer waarna ze op zoek gingen naar verbanden. Welke genetische combinatie komt vaak voor bij een afwijkende maat?

De gevonden genen zijn nog maar het topje van de ijsberg, zegt Kayser. “Bij elke gelaatstrek zijn talloos veel genen betrokken. Er bestaat niet zoiets als een gen dat de grootte van de neus bepaalt. Er is een door ons gevonden gen dat voor een half procent invloed heeft op de breedte van de neus, meestal is het een stuk minder.”

Hij ziet dit resultaat als een eerste stap op weg naar een goed begrip van de erfelijke basis van gelaatsvorming. Een mogelijke toepassing ligt nog ver achter de horizon. Als dat begrip voldoende gevorderd is, wordt het misschien mogelijk op basis van een DNA-profiel het gezicht van een verdachte te reconstrueren. “Dat kunnen we al met ogen, haar of huid. We kennen 124 genen die iets met de oogkleur te maken hebben. Enkele zijn van grote invloed zodat we de kleur redelijk kunnen voorspellen. Maar de gelaatstrekken zijn een heel ander verhaal. Dan gaat het om vele honderden genen met allemaal een kleine rol. Om die genen te leren kennen zullen we veel grotere groepen proefpersonen moeten vergelijken.”

Lees ook:

Genen gelden als de zegen en de vloek van onze voorouders. Ze zijn zoveel meer.

Bij het woord erfelijkheid denken we aan genen. Daarmee doen we het begrip geweld aan. Erfelijkheid is veel meer dan het DNA dat we van onze (voor)ouders kregen, betoogt wetenschapsjournalist Carl Zimmer. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden