LezingBescherming wetenschappers

Robbert Dijkgraaf: ‘Als je net als ik voelt dat onze toekomst afhankelijk is van onderzoekers, neem het dan op voor de feiten’

Robbert Dijkgraaf, minister van onderwijs, cultuur en wetenschap. Beeld  BAS CZERWINSKI, ANP
Robbert Dijkgraaf, minister van onderwijs, cultuur en wetenschap.Beeld BAS CZERWINSKI, ANP

De kersverse minister van onderwijs en wetenschap, Robbert Dijkgraaf, wil kennis in ere herstellen, niet alleen in de samenleving maar ook in het kabinet.

Willem Schoonen

In zijn eerste lezing sinds hij minister is pleitte Robbert Dijkgraaf voor een strijd tegen desinformatie en nepnieuws, en voor een herstel van kennis als de basis van (politiek) handelen. Hij deed dat vrijdag in Leiden, in het gebouw waar een dikke eeuw geleden fysicus Heike Kamerlingh Onnes de basis legde voor zijn Nobelprijs.

Er is nog nooit zoveel kennis geweest als nu, en nog nooit hebben de brengers van die kennis zo onder vuur gelegen. Wetenschappers hebben steeds meer te maken met verbaal en fysiek geweld, en niet alleen virologen die tijdens de coronapandemie het televisiescherm vulden.

Politiek en samenleving moeten niet met warme steunbetuigingen achter die wetenschappers gaan staan, zegt Dijkgraaf, maar vóór hen, met maatregelen die zorgen dat ze in veiligheid hun werk kunnen doen: “Als we weerbaar willen zijn als samenleving, neem het dan op voor de feiten. Als we al die destructieve en intimiderende krachten willen keren, neem het dan op voor de feiten. En als je net als ik voelt dat onze toekomst afhankelijk is van al die onderzoekers, neem het dan op voor de feiten.”

Dijkgraaf vindt het zijn plicht te zorgen dat ook het kabinet daarnaar gaat leven. Deze topwetenschapper die politicus is geworden merkt langzamerhand “dat ik van de ene werkelijkheid in de andere ben beland”.

Stem van de wetenschap

Het kabinet krijgt in deze regeerperiode grote vraagstukken op tafel: klimaat, stikstof, Schiphol en Lelystad zijn er een paar van. Dossiers waarin de politiek een neus heeft ontwikkeld voor kennis en feiten die haar goed passen, en meermaals heeft laten zien creatief met die feiten om te gaan.

Dijkgraaf: “U mag van mij verwachten dat ik als lid van het kabinet kritisch weeg of het beleid dat we maken gefundeerd is op wetenschap. Dat feiten de basis vormen van onze politieke keuzes.” Hij ziet zichzelf niet de grote factchecker van het kabinet worden, maar wel ‘de stem van de wetenschap’. “We moeten bij al die grote vraagstukken kijken of we over de beste inzichten beschikken, en of we infrastructuur hebben om de beste kennis te genereren. Alleen al die vraag stellen, is belangrijk.”

Daarbij moet er een scherpe grens blijven tussen wetenschap en politiek, zegt Dijkgraaf: “Waar ik de eerste ben die de kracht van kennis als basis voor besluitvorming onderschrijft, ben ik de laatste om een wetenschappelijke technocratie na te streven. Die doet namelijk geen recht aan de onafhankelijkheid van de wetenschap, en aan de verantwoordelijk die komt kijken bij het besturen van een land in een democratische rechtstaat. Als je politiek en wetenschap mengt, krijg je politiek.”

Lees ook:

Kijk uit, nepnieuws!

Burgers krijgen door sociale media een kokervisie - de ‘filterbubbel’. Waarin ze ook nog eens bestookt worden met nepnieuws. Marcel Becker en Bart Jacobs zien wel oplossingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden