Minuscule druppeltjes

RIVM: een enkeling verspreidt coronavirus door de lucht

Grotere druppels slaan binnen anderhalve meter neer; de kleinere druppeltjes (aerosolen) blijven langere tijd rondzweven in binnenruimtes.Beeld Sander Soewargana

Volgens een studie van het RIVM scheiden sommige besmette mensen zoveel virus uit dat ze anderen op grote afstand kunnen infecteren.

Het was puur toeval, zegt hij. Maandag werd de brief openbaar waarin 239 wetenschappers de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) opriepen meer aandacht te hebben voor de verspreiding van het nieuwe coronavirus door de lucht. Zorg dat cafés en kantoren goed geventileerd kunnen worden als iedereen straks weer naar binnen gaat, was hun boodschap. Het virus verspreidt zich niet alleen via hoestdruppeltjes, maar ook via de veel kleinere aerosolen die lange tijd in ruimtes blijven zweven.

Volgens virologen speelt deze besmettingsroute een marginale rol en ook het RIVM benadrukt aldoor dat de epidemie gestuit moet worden door afstand te houden en hygiëne in acht te nemen.

De inkt over de berichtgeving hierover was nog niet opgedroogd of uitgerekend het RIVM zelf kwam met een studie naar buiten over de rol van aerosolen. Dus toch!, luidde her en der de reactie. Maar zo zou een van de onderzoekers, Erwin Duizer, het onderzoek niet samenvatten. “Onze belangrijkste conclusie is dat een gemiddeld besmet persoon zo weinig virus via kleine druppeltjes uitscheidt, dat verspreiding door de lucht niet bijdraagt aan het besmettingsrisico.”

Extreem veel virus

Dat geldt niet voor iedereen. Uit keelmonsters die het RIVM heeft onderzocht blijkt dat het slijm van ongeveer 1 op de 20 besmette personen extreem veel virus bevat, tot wel honderdduizend keer het gemiddelde. Duizer: “Als zo iemand praat of hoest zonder veel vocht uit te scheiden, is er nog niks aan de hand. Maar doet hij dat wel, en ook nog eens in een kleine afgesloten ruimte, zoals een bus of een café, dan is de kans reëel dat hij veel mensen infecteert.”

Hoe groot die kans precies is, weten de onderzoekers niet. Afgezien van de keelmonsters is het onderzoek een modelstudie. Ze hebben uit de literatuur gegevens gehaald over de hoeveelheid druppeltjes die mensen uitscheiden bij het hoesten, niezen, praten, zingen of ademen. Ze hebben een wiskundig model gemaakt voor de verspreiding van grote en kleine druppeltjes in diverse ruimtes en vervolgens de kans berekend dat anderen in die ruimte door zo’n druppeltje worden besmet.

Duizer: “We hebben niet berekend hoe groot de kans is dat iemand wordt geïnfecteerd. We weten niet hoeveel virusdeeltjes nodig zijn voor een infectie. Uit de diagnostiek blijkt dat 1 op de 5, maar misschien slechts 1 op de 100 virusdeeltjes nog infectueus is. Dat is de grote onbekende.”

‘Sterke indicatie dat de rol van aerosolen beperkt is’

Niet alleen dat, reageert Ron Fouchier, hoogleraar virologie van het Erasmus MC in Rotterdam. “We weten niet hoeveel levend virus in de druppeltjes terechtkomt, we weten niet hoeveel hiervan in die druppeltjes infectueus blijft en niet hoeveel infectueuze virusdeeltjes nodig zijn voor een infectie. Voor antwoorden op deze vragen zijn experimentele bewijzen nodig en die geeft deze studie niet.”

Daarom blijft Fouchier, die de brief aan de WHO niet onderschreef, bij zijn standpunt dat de rol van aerosolen bij de verspreiding van dit nieuwe coronavirus beperkt is. “Dat blijkt ook uit het feit dat de eerste maatregelen die Nederland nam – thuisblijven bij ziekte, hygiëne betrachten en grote evenementen verbieden – succesvol waren. Het is een sterke indicatie dat de rol van aerosolen beperkt is.”

Dat is Duizer met hem eens. Maar er zijn volgens hem omstandigheden waarin die rol juist groot is. En dat het goed is om daar rekening mee te houden.

Door werk te maken van ventilatie zoals de 239 wetenschappers bepleitten? “Dat is een risicoafweging die politiek moet maken. De huidige maatregelen hebben het virus ingedamd, maar het beleid is nooit geweest om het risico tot nul terug te brengen. Die boodschap heeft ook het RIVM nooit uitgedragen. Daarom zeggen wij ook nu: wees bedacht op dit risico. Maar het is de vraag of de hoge kosten van ventilatiesystemen in verhouding staan tot die enkele uitbraak die je ermee zou voorkomen.”

Lees ook

239 wetenschappers trekken aan de bel. De WHO zou verspreider negeren

Goede ventilatie is nodig om besmetting met het coronavirus te voorkomen, stellen wetenschappers in een open brief aan de WHO. Nederlandse virologen zijn niet overtuigd.

Maurice de Hond weet het zeker: Er is geen enkele basis voor de huidige coronamaatregelen

Volgens De Hond is er maar één weg die het coronavirus volgt van mens naar mens: via de lucht in aerosolen, druppels die klein genoeg zijn om in de longen door te dringen. Maar hij voelt zich niet gehoord. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden