null Beeld

ColumnJan Beuving

Puik-kind en quota-baton zijn een auagram

Vandaag begint het klassieke wielerseizoen met Omloop Het Nieuwsblad. Wie niet aan de start staat, is de Nederlander Mike Teunissen. Zijn voorjaar is naar de vaantjes door een bovenbeenblessure. Misschien was het omdat het op de sportpagina’s van teletekst stond, maar mij viel ineens op dat Teunissen heel erg op Tennissen lijkt, sterker nog: je hoeft de u alleen maar 180 graden te draaien en het staat er.

Nu kennen we in de taal anagrammen. Twee woorden, of zinnen, zijn een anagram van elkaar als ze met dezelfde letters geschreven kunnen worden. Dat weten ze bij Google ook: als je op ‘anagram’ zoekt, staat er ‘Bedoelde je: ma graan’. Geert Mak, die deze week een lezing hield bij de herdenking van de Februaristaking, is een anagram van ‘tremagek’ (dat is iemand die dol is op de Finse taal en op coëfficiënten­ambiguïteit). Overigens deelde Geert Mak in de lezing een sneer uit aan de PVV, waarbij het me opviel dat Geert Mak en Geert Wilders een wonderlijk paar zijn: ze delen hun voornaam, maar hun achternamen zijn een soort trappen van vergelijking: de een is mak, de ander heeft iets wilders.

Een extra krasje op de letter

Wiskundig gezien is een anagram een permutatie: een andere volgorde van dezelfde elementen. Teunissen en tennissen daarentegen zijn geen anagrammen. Toch kun je zeggen dat je de woorden met dezelfde letters kunt vormen. Als je ze uitknipt voor een losgeldbrief kun je de u ook als n gebruiken, en andersom. Er zijn meer letters die door draaiing in een andere overgaan: de b wordt een q en de p een d.

Maar als u goed kijkt, geldt dat net niet voor de broodletter van Trouw: de p en de q hebben kleine schreefjes die bij de omkering een d en een b met een extra krasje opleveren. (De broodletter is het lettertype dat u nu leest: de letter die in de artikelen – en dus niet in de koppen – wordt gebruikt. De broodletter heet denk ik zo omdat de zetter vroeger met deze letter zijn brood verdiende. Dit in tegenstelling tot de bakker, die zijn brood verdient met banketletters.)

In de krant van gisteren moest ik wel even op zoek naar een q, wat nog een heel gedoe was, omdat verreweg de meeste q’s van Qatar waren, en dus in kapitaal. Uiteindelijk had ik de tijd door nadenken kunnen bekorten: op de economiepagina stond natuurlijk een q in liquiditeit. Maar mijn vermoeden is dat er soms kranten gedrukt worden waar niet één q in staat. Dat zou eigenlijk de eer van de krant te na moeten zijn: ik vind dat elke dag alle letters minimaal één keer gebruikt moeten worden. Als kind keek ik vroeger in de kerk ook altijd gelijk of alle cijfers van 0 tot en met 9 gebruikt waren op het bord waarop de psalmen en gezangen van die ochtend afgekondigd waren.

Dat Cubanen - aquaducten

Maar laat ons even over de schreef van de precisie gaan, en de schreefjes negeren: dan hebben we zes letters die we om kunnen draaien: b, d, n, q, p en u. Je kunt dan pan omvormen in dan, door de p te draaien. Van het woord qua kun je ban maken: door de q én de u te kantelen. Andere paren zijn bint-buit (de schilderijendief wilde De aardappeleters stelen, maar maakte in de gauwigheid alleen een bint buit), quota-baton, querulant-bruut elan. Je kunt ook zinnen maken waarin dit soort paren achter elkaar gebruikt worden: het lijkt me logisch dat Cubanen aquaducten bouwen. Hier zijn ‘dat Cubanen’ en ‘aquaducten’…ja, wat zíjn ze eigenlijk van elkaar?

Er moet nog een naam komen voor deze woordparen. Anagrammen is dus niet juist. Je zou ze anamorfen kunnen noemen, omdat de vorm van de letters overeenkomt. Maar anamorf bestaat al als woord: Van Dale noemt het als synoniem van vertekend, en Wikipedia meldt dat anamorf de ongeslachtelijke fase van een schimmel is. Ik stel daarom ‘auagrammen’ voor, zodat auagram zelf een auagram van anagram is. Stuur uw mooiste auagrammen naar janbeuving@gmail.com, en ik zal een selectie publiceren. En zet de puntjes op de i! Dan bent u een puik kind.

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn column met natuurwetenschappen en taal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden