Communicatie

Praten met gebaren werkt; we blijken meer met onze ogen te luisteren dan we denken

Premier Mark Rutte tijdens een persconferentie na afloop van de ministerraad.  Beeld ANP
Premier Mark Rutte tijdens een persconferentie na afloop van de ministerraad.Beeld ANP

De meeste mensen ondersteunen hun spraak met ritmische handgebaren. Die blijken een belangrijke functie voor de luisteraar te hebben, toont een nieuwe studie aan.

We moeten ze vaak missen in de videogesprekken die sinds de coronacrisis een belangrijke manier van communicatie zijn geworden: handgebaren. Juist nu tonen twee Nederlandse onderzoekers aan hoe belangrijk zogeheten slagbewegingen zijn voor het begrijpen van onze gesprekspartner. We luisteren namelijk deels met onze ogen, blijkt uit een studie door Hans Rutger Bosker van het Nijmeegse Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek en David Peeters van de Universiteit Tilburg. Ze tonen aan dat spontane ritmische handgebaren invloed hebben op wat we daadwerkelijk horen.

Slaggebaren zijn te zien in bijna ieder gesprek, als iemand een of beide handen op en neer of heen en weer beweegt op het ritme van bepaalde woorden of klanken. Kijk maar eens naar politici, die in speeches bepaalde woorden met stevige handgebaren kracht bijzetten. Iedereen maakt die gebaren in subtiele vorm, de hele dag door. Het zijn ‘lege’ gebaartjes zonder betekenis, ze lijken niet zoveel toe te voegen voor diegene die luistert. “Toch blijken al die handgebaren goed getimed, en maken we ze niet voor niks”, zegt Bosker.

Klemtonen bepalen

De twee onderzoekers kwamen daar achter door een aantal experimenten. Zo lieten ze proefpersonen luisteren naar woorden als ‘plato’ en ‘plateau’, die alleen van elkaar verschillen in klemtoon. Daarbij kregen ze een filmpje te zien waarop Bosker een simpele slagbeweging maakte op de eerste óf tweede lettergreep. Luisteraars waren inderdaad meer geneigd de klemtoon te horen waar het slaggebaar bij werd gemaakt. Zelfs als de audio duidelijk ‘plaTEAU’ aangaf, hoorde een deel van de proefpersonen ‘PLAto’ als de slagbeweging op de eerste lettergreep viel. Een ander experiment wees uit dat slaggebaren ons zelfs helpen om de lengte van klinkers van elkaar te onderscheiden, zoals de korte ‘a’ in tak en de lange ‘aa’ in taak.

“Ritmische handgebaren zijn dus geen overbodige decoratie in een gesprek”, zegt Bosker. “Ze helpen je echt om te horen wat iemand zegt.” De bevindingen, woensdag gepubliceerd in het vakblad Proceedings of the Royal Society B, laten ook zien dat bij het begrijpen van taal onze zintuigen informatie uit meerdere bronnen opnemen. Wie goed begrepen wil worden tijdens een videovergadering, doet er dus goed aan de camera niet alleen op het gezicht te richten. Wie ook de handen in beeld brengt en deze gebruikt, komt duidelijker over.

Lees ook:

Een taal leren is een topprestatie, en peuters kunnen dat

Taal vereist in de hersenen complexe processen. Toch krijgt een peuter de eerste beginselen onder de knie voor hij zijn veters kan strikken, wat een stuk eenvoudiger is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden