Interview Expeditie Spitsbergen

‘Over het schieten van die ijsbeer heb ik me lang schuldig gevoeld’

Louwrens Hacquebord (rechts) tijdens de expeditie op Spitsbergen veertig jaar geleden. Beeld Ben Bekooy

Precies veertig jaar geleden leidde de toen 32-Louwrens Hacquebord een archeologische expeditie naar het uiterste noorden van Spitsbergen. De wetenschappers onderzochten de resten van een Nederlandse nederzetting. Vanaf zondag zijn foto’s en objecten te zien in Groningen. 

Hoe kwam u aan het hoofd van de expeditie terecht?

“Gewoon, er werd in de krant een projectleider voor een expeditie naar Spitsbergen gevraagd. Ik werkte bij het ministerie van cultuur, recreatie en maatschappelijk werk, maar daar zat niet zo veel avontuur in. Toen heb ik gesolliciteerd. Het hielp wel dat ik aan het einde van mijn studie al veldwerk had gedaan in Mali. Dus ik had al een beetje expeditie-ervaring.”

Hoe waren de omstandigheden op Spitsbergen?

“We sliepen in kleine tentjes en kregen meteen een sneeuwbui op ons dak. Door de hoge luchtvochtigheid in het gebied was het waterkoud. Eigenlijk was alles permanent doorweekt: het was in de tent net zo nat als erbuiten. Waarschijnlijk kregen we zo wel een aardige indruk van hoe het daar in de zeventiende eeuw was.”

Hoe was dat dan?

“In de zeventiende eeuw ontstond er een Nederlandse nederzetting op Spitsbergen, Smeerenburg. Vanaf 1614 werden daar door Nederlanders walvissen aan wal gebracht en in traankokerijen door ongeveer 250 man tot levertraan gekookt.

“Naast de barre weersomstandigheden was de walvisindustrie niet prettig. De ondergrond was dusdanig bevroren dat het bloed van de geslachte walvissen nergens heen kon. Mensen stonden constant in de drek en werden ziek.

“Later onderzoek toont aan dat 80 procent door het slechte voedsel overleed aan scheurbuik, een ziekte die je kan krijgen door een gebrek aan vitamine C.”

Louwrens Hacquebord Beeld Aernout Steegstra

Had u zich wel goed voorbereid op de expeditie?

“Tja, daar heb ik terugkijkend mijn twijfels over. Het had wat de kleding en kampeeruitrusting betreft beter gekund, denk ik. Aan de andere kant hadden we over andere dingen wel goed nagedacht. Zo had ik een fotograaf meegevraagd, Ben Bekooy. Die heeft alles vastgelegd: niet alleen onze opgravingen, maar ook de pracht van de natuur. Die foto’s vormen nu de basis van de tentoonstelling in Groningen.

“Ook had ik wapens meegenomen. Dat was maar goed ook: na een tijdje kwam er een ijsbeer op het eiland. Eerst probeerden we hem weg te jagen met voetzoekers en lawaai en schoten over zijn kop. Maar hij kwam steeds dichterbij. Uiteindelijk moesten we ‘m doodschieten. Daar heb ik me lang schuldig over gevoeld. Dat beest had eigenlijk meer recht om daar te zijn dan wij.”

Wat heeft de expeditie opgeleverd?

“De overblijfselen van de nederzetting werden bedreigd door zee-erosie en doordat mensen archeologische voorwerpen meenamen. Gelukkig hebben wij de nederzetting op tijd kunnen bestuderen.

“Het landschap van Spitsbergen is in veertig jaar door klimaatverandering erg anders geworden. Het is goed dat we gedocumenteerd hebben hoe het landschap er veertig jaar geleden uitzag. De veranderingen zijn door ons zichtbaar gemaakt.”

De tentoonstelling Spitsbergen 79 is vanaf zondag 8 december te bezichtigen in het Universiteitsmuseum, Oude Kijk in ’t Jatstraat 7a, Groningen. 

Lees ook:

Deze ex-activist vindt de milieubeweging te oppervlakkig

Paul Kingsnorth was milieuactivist, raakte gedesillusioneerd en trok zich terug op het platteland. ‘Ik heb ­genoeg geroepen.’

Afval rapen op Arctische stranden: 2000 stuks in anderhalve week

Langs de kust van Spitsbergen ligt veel meer troep dan op de Nederlandse stranden, ontdekte Eelco Leemans. Anderhalve week raapte hij afval en onderzocht het.

Was de expeditie naar Spitsbergen een snoepreisje voor topmanagers?

Bernice Notenboom ging met 66 topmanagers naar Spitsbergen. Dat leverde unieke discussies op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden