Experiment

Op een Noord-Irakees voetbalveld komen christen en moslim tot elkaar – tot het fluitsignaal

Twee Irakezen vieren Suikerfeest in de Irakese Mosul, tijdens de zomer van 2019.Beeld AFP

Sport verbroedert. Maar lukt dat ook nog na oorlog en deportatie?

Vijanden komen tot elkaar als ze moeten samenwerken om een gemeenschappelijk doel te bereiken. Dat zegt de contacthypothese, die in de sociale wetenschappen als een paal boven water staat. Maar blijft die mooie theorie ook overeind na een bloedige oorlog en deportatie? De Egyptisch-Canadese politicologe Salma Mousa vond in Noord-Irak ideaal terrein om dat te onderzoeken: voetbalvelden.

Mousa ging na of de contacthypothese werkt als christenen en moslims met elkaar voetballen. Binnen de lijnen wel, concludeert ze in vakblad Science, maar daarbuiten valt het effect vies tegen. 

De kracht van dit onderzoek, schrijft Science in een commentaar, zit niet zozeer in de conclusie, maar in de zorgvuldige opzet van Mousa’s experiment. Een theorie als de contacthypothese is in vredige omstandigheden al lastig experimenteel te toetsen, laat staan in oorlogsgebied. Mousa deed er echter alles aan om in Noord-Irak een zuiver experiment op te zetten.

Vreemde spelers

Ze organiseerde een voetbalcompetitie, waarvoor zo’n veertig christelijke clubs werden uitgenodigd. Geen vriendschappelijke partijtjes, maar een competitie die door de lokale (voetbal)autoriteiten een officiële status kreeg toegekend. Het is voor het effect belangrijk ‘voor het echie’ te gaan, zegt de politicologe.

Alle teams kregen een paar vreemde spelers toegewezen. Voor de helft van de teams waren dat andere christenen. Die bleven dus geheel christelijk en vormden de controlegroep. De overige teams kregen enkele moslimspelers toegewezen. Met deze opzet kun je het effect meten bij de christenen, want die zitten in de onderzoeksgroep én de controlegroep. Wil je ook bij moslims het effect meten, dan zou je bovendien compleet islamitische teams moeten formeren. Dat was hier geen optie.

Christenen in Noord-Irak zijn een door Islamitische Staat verdreven en vervolgde minderheid. Ze zijn sinds de inname van Mosoel door IS in 2014 gevoed met haat jegens moslims. Om te voorkomen dat zij op het voetbalveld oog in oog zouden komen met IS-aanhangers, koos Mousa voor de moslimspelers die ze toevoegde leden van Arabische minderheden, die eveneens door IS zijn verjaagd. Bovendien waakte de onderzoekster ervoor dat er geen verschil was in balvaardigheid tussen christenen en moslims, en dat de scheidsrechters niet religieus partijdig waren.

Verse wonden

Ze vond bij de christenen in de gemengde teams een duidelijk effect. Die toonden verbondenheid met hun islamitische teamgenoten en zeiden vaker met moslims te willen trainen en spelen. Maar Mousa keek ook na afloop van de competitie of christenen die met moslims hadden gespeeld zich ook anders waren gaan verhouden dan spelers uit de volledig christelijke teams. 

Ze nodigde de spelers uit voor een buurtfeest en vroeg hun om vrouw en kinderen mee te nemen. Ze gaf de christenen vouchers die ze konden besteden in een islamitisch restaurant. En een klein bedrag om te besteden aan een christelijk of een gemengd doel. En nu zag ze nauwelijks nog effect; er was geen meetbaar verschil in de afstand die de christenen voelden tot moslims.

In zo’n extreme conflictsituatie, met nog verse wonden van oorlog en deportatie, is het effect van contact beperkt, concludeert de politicologe. Samen voetballen verandert wel het gedrag jegens de ander maar niet direct de houding. Daarvoor is meer tijd en inspanning nodig. Maar onmogelijk is het niet. In dit onderzoek was er wel al een glimp van een blijvend effect, ook buiten het veld, en wel bij de ploegen die in de competitie bovenaan waren geëindigd. Een uitzonderlijk positieve ervaring helpt bij het verwerken van oorlogservaringen het openen van wegen naar samenwerking, concludeert Mousa.

Lees ook:

‘Sport verbroedert óók Joden en Arabieren’

‘We hebben twee passies: sport en Jezus’, zegt Henk Stoorvogel (25). Hij is overtuigd van de succesformule om door sport Jezus aan de man te brengen. De resultaten vielen bij Hamas in Gaza-stad tegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden