WetenschapOntdekking

Ook na de dood kan het lichaam herstellen (maar de dood wordt niet verslagen)

Artsen in New York staan klaar om een varkenshart te transplanteren. Beeld AP
Artsen in New York staan klaar om een varkenshart te transplanteren.Beeld AP

Wetenschappers zijn erin geslaagd functies van lichaamscellen te herstellen van varkens die uren voordien aan hun einde waren gekomen. Wordt hier de dood verslagen? Nee, maar de techniek kan wel belangrijk worden voor orgaandonatie.

Willem Schoonen

Het functioneren van lichaamsorganen kan worden hersteld ook nadat de dood is ingetreden. Dat rapporteert een ploeg Amerikaanse wetenschappers deze week in vakblad Nature. Diezelfde groep had drie jaar geleden al laten zien dat ze het functioneren van hersenscellen van dode varkens kon herstellen. Nu bewijzen ze dat ook voor andere organen.

Denk niet dat ze hiermee dode varkens tot leven hebben gewekt. Tijdens de experimenten werd geen enkele normale hersenactiviteit waargenomen. Het dier kwam niet weer tot leven, maar bepaalde functies van zijn lichaamscellen werden hersteld. Functies die waren verstoord door een blokkade in de toevoer van bloed en daarmee zuurstof, zoals dat kan gebeuren bij een hartstilstand of beroerte.

Dit is geen nieuw idee

De herstelwerkzaamheden werden uitgevoerd met een systeem dat de bloedcirculatie overneemt. Een hart-longmachine doet hetzelfde. Dat is een oude bekende. Zijn moderne nazaat is ECMO (extracorporele membraanoxygenatie) en die is, zeker in Nederland, wijd verbreid. ECMO wordt veel gebruikt in de traumageneeskunde. Ook dit is een machine die de bloedcirculatie overneemt als het lichaam die zelf niet meer kan onderhouden.

Maar er is een belangrijk verschil. De bestaande systemen circuleren het bloed van de patiënt zelf, terwijl de vinding van de Amerikaanse wetenschappers dat vervangt door een geprepareerde vloeistof. De belangrijkste ingrediënt daarvan is een synthetische variant van hemoglobine, het eiwit in de rode bloedcellen dat zuurstof transporteert. In het onderzoek zijn die twee systemen vergeleken, en volgens de onderzoekers doet hun systeem het beter.

In een commentaar bij de publicatie in Nature wordt dat beaamd door Robert Porte, hoogleraar chirurgie in het UMC Groningen. Het nieuwe systeem kan de behandeling verbeteren van mensen die worden getroffen door een hartaanval of beroerte, hoewel er nog veel onderzoek gedaan moet worden om te zien of de techniek veilig is voor mensen. Maar nog belangrijker, aldus Porte, zijn de perspectieven voor de transplantatiegeneeskunde.

Meer organen geschikt voor transplantatie

Bij orgaandonoren die overlijden door een hartstilstand of beroerte is door de gestokte bloedcirculatie vaak zoveel schade opgetreden dat organen niet meer geschikt zijn voor transplantatie (bij donoren die hersendood worden verklaard speelt dit probleem niet, maar zij zijn een minderheid). Gezien het structurele tekort aan donororganen zoeken chirurgen naar mogelijkheden om die schade te herstellen, zodat meer organen geschikt worden voor transplantatie.

Dat kan door de bloedcirculatie in het orgaan over te nemen, met ECMO of met deze nieuwe techniek van de Amerikanen. En een chirurg zou dat het liefst doen alvorens het orgaan uit het lichaam te halen, want dan is de kans op herstel van de schade het grootst.

Hier duikt wel een dilemma op, noteren Porte en zijn Amerikaanse collega Brendan Parent, de tweede commentator bij deze publicatie in Nature. Herstel van de bloedcirculatie kan in principe het functioneren van hersencellen weer op gang brengen, zoals bij de varkens in het Amerikaanse experiment. Om dat te voorkomen zou je bij de overleden donor de bloedcirculatie naar de hersenen moeten blokkeren. Want het doel is nu het beschikbaar maken van een donororgaan dat het leven van een ander kan redden, niet het terughalen van déze patiënt uit de dood.

Terughalen uit de dood is niet meer dan een theoretische mogelijkheid, maar het voortschrijden van de techniek vergt meer onderzoek naar de grens tussen leven en dood, meer discussie tussen artsen over hun handelen, en meer openheid naar patiënten en hun familieleden, zegt Parent.

Lees ook:

We worden steeds dikker en onze levers ook

En dat is een probleem voor transplantatieartsen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden