WetenschapNachtrust

Onderzoekers laten zien dat een baby om een heel andere reden slaap nodig heeft dan oudere mensen

Een pasgeboren baby slaapt veel. En een groot deel van zijn slaap is REM-slaap.Beeld Colourbox

Onze hersenen hebben slaap nodig, onder andere om verbindingen tussen zenuwcellen aan te leggen. Dat is na 2,5 jaar wel zo’n beetje klaar. Waarvoor gebruiken onze hersenen slaap in al die jaren erna?

Dat we slaap nodig hebben, kunnen we aan den lijve ondervinden. Een structureel gebrek aan slaap kan ziek maken, zelfs doden. Maar waar slapen precies voor nodig is, is de wetenschap nog lang niet duidelijk. Amerikaanse onderzoekers komen nu met een theorie die lijkt te kloppen met tal van beschikbare slaapgegevens, en die een dramatisch keerpunt laat zien als een mens 2,5 jaar oud wordt.

De onderzoekers, die hun bevindingen nu hebben gepubliceerd in vakblad Science Advances, zijn mechanisch te werk gegaan. Ze hebben alle slaapgegevens bekeken die ze konden vinden, en vervolgens een theoretisch raamwerk gebouwd waarin die gegevens passen. En in dit raamwerk heeft slapen voor de zuigeling een andere functie dan voor een volwassene. 

Direct na de geboorte biedt slaap het brein de gelegenheid structuur aan te brengen en de verbindingen tussen zenuwcellen te maken die het leven nodig heeft. Maar na 2,5 jaar is dat wel zo'n beetje klaar. Er worden in de hersenen nog wel nieuwe verbindingen gevormd - we blijven leren bijvoorbeeld - maar de belangrijkste functie van slaap is dan onderhoud en eiwitrotzooi opruimen. 

Een olifant is na 3,5 uur wel uitgepit

Twee van de Amerikaanse onderzoekers, Van Savage en Geoffrey West, legden dertien jaar geleden de basis voor deze theorie. Toen vergeleken ze slaapdata van tal van zoogdieren, waaronder de mens. Slaap kent een enorme verscheidenheid in het dierenrijk. En een van de bekende wetten was: hoe groter het beest, hoe korter het slaapt. Zo slaapt een muis gemiddeld veertien uur per etmaal en is de olifant al na 3,5 uur uitgepit.

Savage en West kwamen tot de ontdekking dat de lengte van de slaap niet zozeer correleert met lichaamsgewicht, maar nauwkeuriger met de omvang van de hersenen. Slaap, concludeerden ze toen, is nodig voor bepaalde processen in de hersenen.

Dat is op zich geen wereldschokkende conclusie. Dat slaap nodig is om de informatie die gedurende de dag is binnengekomen te ordenen, herinneringen aan te maken, afvalstoffen uit de hersenen af te voeren et cetera, was al wel bekend. Maar de Amerikanen gingen verder zoeken naar patronen en zagen dat de slaapduur van muis en olifant weliswaar enorm verschilt, maar niet de verdeling tussen REM-slaap en niet-REM. 

Na dertig maanden krijgt slaap een andere functie

REM (rapid eye movement) is een onderdeel van het slaapritme met verhoogde hersenactiviteit. Je vindt bij alle zoogdieren, en de volwassen mens, ongeveer hetzelfde percentage REM per nacht. Maar tussen zuigeling en volwassen mens is er een enorm verschil. REM beslaat bij de slapende zuigeling zo'n 50 procent van de tijd; bij volwassenen gemiddeld 15 procent.

Er is nog veel debat over de verschillen tussen REM en niet-REM, benadrukken de onderzoekers zelf, maar REM lijkt belangrijker voor de aanleg van nieuwe verbindingen in de hersenen, en niet-REM belangrijker voor aanpassing en onderhoud. Heel strikt kan de scheiding niet zijn, maar het functieverschil tussen zuigeling en volwassene is markant, zeggen de onderzoekers. En je kunt precies zien waar de functie van slaap omklapt: na dertig maanden in het leven. Of muis, olifant en andere zoogdieren ook zo'n slaapkeerpunt hebben, moet nog worden uitgezocht.

Lees ook:

Een slechte nacht is heus geen ramp

Niets is zo dodelijk voor de nachtrust als de angst om niet in slaap te kunnen komen. ‘Slaapexpert’ Chris Winter weet er wel raad mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden