KlimaatveranderingKantelpunten

Omstreden onderzoek: Opwarming is nog te remmen, maar niet meer te keren

Beeld AFP

Klimaatverandering is door de mens al niet meer te stoppen, zeggen Noorse wetenschappers. Hun publicatie ligt al onder vuur voor de inkt droog is.

Ook wanneer de mensheid vandaag stopt met de uitstoot van broeikasgassen, stijgt de gemiddelde temperatuur in de komende eeuwen tot 3 graden boven het huidige niveau in 2500. Dat is de uitkomst van een modelberekening die vandaag wordt gepubliceerd in Scientific Reports, een uitgave van vakblad Nature. De aankondiging riep in de wetenschappelijke wereld zoveel reactie op, dat de uitgever de bewoording veranderde, om te benadrukken dat het hier gaat om een vereenvoudigde modelberekening, geen voorspelling.

Het is de vraag of dat zal helpen. Het artikel van twee Noorse wetenschappers is koren op de molen van mensen en politici die klimaatbeleid onzin vinden. Eerste auteur van het artikel is Jorgen Randers, een oudgediende in de Club van Rome, de organisatie die een halve eeuw geleden al waarschuwde dat de mensheid de aarde onleefbaar maakt. 

Met collega Ulrich Goluke liet Randers een computermodel simuleren wat er met het klimaat gebeurt als de uitstoot van broeikasgassen, zoals CO2, naar nul zou worden teruggebracht. Conclusie, tot hun eigen verbazing: de opwarming van de aarde wordt dan tijdelijk geremd, maar keert snel terug naar haar stijgende lijn. Maatregelen om de uitstoot door de mens te verminderen, lijken alleen maar uitstel van executie.

Verkeer in Los Angeles.Beeld AFP

De kantelpunten ver voorbij

Dat betekent niet dat die uitstoot van de mens er niet toe doet, maar komt doordat het klimaat kantelpunten kan hebben, punten waar de ontwikkeling onomkeerbaar wordt. De oppervlakte sneeuw en ijs kan zo’n kantelpunt zijn, want als door opwarming de oppervlakte sneeuw en ijs vermindert, wordt minder zonlicht weerkaatst, waardoor de temperatuur stijgt, meer sneeuw en ijs smelt et cetera. 

Ook de stijging van de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer is zo’n proces dat zichzelf kan versterken. Maar het belangrijkste kantelpunt in de berekeningen van Randers en Goluke is de dooi van de permafrost, de arctische gronden die eeuwig bevroren waren, tot nu. Door klimaatverandering treedt de dooi in, waardoor koolstof die daar vast zat vrijkomt als CO2, die de temperatuur verder opjaagt, waardoor de permafrost verder ontdooit et cetera.

Die kantelpunten komen ook in andere klimaatmodellen voor, maar in het model van de Noren zijn ze een drama. We zijn ze al ver voorbij; om het tij te keren had de mensheid in 1960 moeten stoppen met de uitstoot van broeikasgassen. Het enige wat nu nog zou helpen is CO2 uít de atmosfeer halen. Heel veel CO2; volgens de Noren ten minste 33 gigaton per jaar, wat bijna net zoveel is als de hele wereld nu uitstoot.

Uit de wereld van klimaatwetenschappers komt nu al kritiek op het computermodel dat Randers en Goluke hebben gebruikt. Dat zou veel te simpel zijn. Dat erkennen de Noren en ze moedigen hun collega’s aan de scenario’s in andere, en betere, klimaatmodellen te testen. 

Tweede kritiekpunt is dat de Noren vijf eeuwen vooruitkijken en dan inderdaad op een temperatuurstijging uitkomen van 3 graden. Maar kijk je naar de komende eeuw, dan heeft een reductie van de uitstoot van CO2 wel een belangrijk effect. Die remt klimaatverandering af. Tijdelijk misschien, maar dat kan voor de komende generaties het verschil maken tussen een hanteerbare klimaatverandering en een onleefbare wereld.

Lees ook:

Voorspellen wanneer het fatale vogelpoepje in het meer valt

Een klein zetje kan soms grote gevolgen hebben. Ook het klimaat kan kantelen. De vraag is alleen waar en wanneer de kritische grens is bereikt. En of je het kunt zien aankomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden