Nobelprijs

Nobelprijs voor de vondst van het sluipende virus dat hepatitis C veroorzaakt

Charles M. Rice (rechts) met een student in een lab. Foto uit 2017.  Beeld AFP
Charles M. Rice (rechts) met een student in een lab. Foto uit 2017.Beeld AFP

De Nobelprijs voor geneeskunde is toegekend aan de Amerikanen Harvey Alter en Charles Rice en de Brit Michael Houghton, voor hun onderzoek naar het virus dat hepatitis C veroorzaakt.

Hepatitis betekent letterlijk: ontsteking van de lever. Soms is overmatig alcoholgebruik de oorzaak, of een andere giftige stof, maar meestal is een virus de boosdoener. Daar bestaan vele soorten van. In de jaren veertig werd de eerste variant ontdekt: het hepatitis-A-virus, dat via vervuild voedsel of water wordt doorgegeven. Ook het hepatitis-E-virus, dat pas in 1983 werd geïdentificeerd, volgt deze route. Over het algemeen geneest een patiënt goed van een infectie met deze varianten.

Maar er bestaan ook vormen van leverontsteking die een veel verraderlijker verloop kunnen hebben. Een patiënt merkt soms jaren niets van een infectie. De ontsteking wordt chronisch en kan leiden tot ernstige leverbeschadiging (cirrose) of kanker. Deze vorm wordt via seksueel contact overgedragen of via het bloed – door de vervuilde naalden van drugsgebruikers of via een bloedtransfusie. Jaarlijks worden honderden miljoenen mensen zo besmet, met wereldwijd meer dan een miljoen doden per jaar.

De strijd tegen hepatitis

In de jaren zestig ontdekte de Amerikaan Baruch Bloomberg een virus dat dergelijke leverontstekingen veroorzaakt: hepatitis B. Die vondst maakte het mogelijk om donorbloed vrij te maken van dit virus. Er werd ook een vaccin tegen hepatitis B ontwikkeld. Bloomberg kreeg er in 1976 de Nobelprijs voor.

Ongeveer in diezelfde tijd kwam Harvey Alter (1935) van het Amerikaanse NIH erachter dat de test niet alle leverinfecties kon voorkomen. Alter ontdekte dat hij deze andere vorm van leverontsteking kon overbrengen van een mens op een chimpansee en dat het een virus moest zijn, maar dat het niet hepatitis A of B was. Het onbekende virus kreeg de naam hepatitis non A non B.

Hier kwam de Brit Michael Houghton (1950) in beeld. Zijn team isoleerde eind jaren tachtig DNA-fragmenten uit het bloed van een besmette chimpansee en slaagde erin met behulp van antistoffen stukjes virus aan te tonen. Hij noemde het hepatitis C, maar het was een virus uit een geheel andere familie dan hepatitis A of B. Het bleek uit de familie van de flavivirussen te komen, waartoe ook het gelekoorts- en het knokkelkoortsvirus behoren.

Restte nog de vraag: is dit virus de oorzaak van de leverontsteking? Het was de Amerikaan Charles Rice (1952) die in 1997 in het erfelijk materiaal van het virus een gebiedje zag dat verantwoordelijk was voor zijn vermenigvuldiging. Andere delen op het genoom leken die replicatie te dwarsbomen. Rice knutselde een variant in elkaar, met dat replicatiedeel, maar zonder die dwarsliggers. En inderdaad, dat virus veroorzaakte een leverontsteking.

Mijlpaal

Het Nobelcomité noemt het werk van het drietal een mijlpaal in de strijd tegen virale infecties. Dankzij hun ontdekkingen zijn er bloedtesten ontwikkeld waarmee de overdracht van het virus kan worden voorkomen. Er zijn nu ook antivirale middelen tegen hepatitis C, al zijn die vanwege de hoge prijs nog lang niet voor iedereen op de wereld beschikbaar. Het comité hoopt echter dat het virus nu kan worden uitgeroeid.

Naar schatting van de WHO zijn 71 miljoen mensen besmet met het hepatitis-C-virus. Jaarlijks overlijden 400.000 mensen aan de ziekte.

Aan de Nobelprijs is een bedrag van 10 miljoen Zweedse kronen (bijna 1 miljoen euro) verbonden, dat de drie winnaars gelijkelijk mogen verdelen.

Lees ook:

Hoe eerlijk worden de Nobelprijzen verdeeld?

Deze vijf vakgebieden maken structureel meer kans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden