Wetenschap

Nieuwe kankerbehandeling: sus de tumor in slaap en schakel hem dan uit

In een laboratorium worden T-cellen (afweercellen) gekweekt voor gebruik als immuuntherapie. Beeld Hollandse Hoogte / Frank Muller / Zorginbeeld

Nederlandse oncologen hebben een nieuwe behandeling tegen kanker ontwikkeld. Met een links-rechtscombinatie gaat de tumor knock-out.

Veel middelen tegen kanker belanden op de plank. Ze zijn niet effectief genoeg gebleken en als de dosis wordt verhoogd, worden de bijwerkingen ondraaglijk. Wetenschappers proberen daarom kankermedicijnen te combineren. Wellicht gaan de tumorcellen ten onder aan zo’n dubbele aanval, terwijl de patiënt overeind blijft.

Dat valt niet mee, zegt René Bernards van het Nederlands Kanker Instituut (NKI). Er zijn zo’n duizend middelen tegen kanker, en er zijn dus wel een miljoen combinaties mogelijk. Een paar jaar geleden ontwikkelde het NKI een technologie om snel kansrijke combi’s te selecteren. In zijn zoektocht naar een middel tegen leverkanker vond Bernards er zo een aantal die in het laboratorium heel effectief leken, maar in de praktijk toch weer te veel bijwerking gaven.

“Toen dacht ik: ik moet de middelen niet tegelijk geven, maar kort na elkaar”, zegt hij. “Een eerste middel dat de tumorcellen verzwakt of ze extra gevoelig maakt, waarna het tweede ze uitschakelt. Net zoals een links-rechtscombinatie van een bokser.”

Groggy

Een voorwaarde voor deze aanpak was dat de eerste opdoffer een blijvend effect had, de tumorcellen moeten nog groggy zijn als de tweede klap wordt uitgedeeld. Bernards: “Zo kwamen we uit op middelen die cellen in een sluimerstand zetten. Dat is een bekende stressreactie: de cel trekt zich terug uit de celdelingscyclus. Die verandering valt op en maakt de tumorcellen een zichtbare prooi voor het tweede middel.”

Het idee bleek te werken. Ze ­kregen vat op leverkanker, die zelden gevoelig is voor medicatie. Dat wil zeggen, muizen met dit type kanker leven met deze one-two punch twee keer zo lang als met de standaard­behandeling. Dit onderzoek toont aan dat de combinatietherapie een ­effectieve aanpak van leverkanker kan zijn, schrijft Bernards dan ook ­samen met collega’s in het vakblad Nature.

Tweesnijdend zwaard

Hoe de aanpak in de kliniek bij mensen uitpakt, moet nog blijken. Wellicht is voor de mens een hele reeks van links-rechtscombinaties nodig. Ook de timing is van belang. “Onze aanpak is een tweesnijdend zwaard. De sluimerende cellen worden opgeruimd, maar anderzijds kunnen ze in hun slaapstand de verspreiding van de tumor juist bevorderen.”

Het mooie is dat zo’n combinatie bij heel veel tumorsoorten zou kunnen werken, zegt Bernards. Er zijn al aanwijzingen dat die ook bij long- en huidkanker werkt. De wetenschappers richten zich nu op de zoektocht naar middelen om andere tumoren in slaap te sussen. Er is nog een lange weg te gaan, zegt Bernards. Toevallig publiceerde het NKI deze week over het succes van een combinatietherapie tegen darmkanker. “Het idee daarvoor ontstond in 2012. Er hebben dus zeven jaren tussen gezeten.”

Lees ook:

Een andere dubbelslag tegen kanker: eerst immuuntherapie, dan opereren

Die aanpak biedt meer kans omdat de immuuncellen dan meer kans krijgen de tumor te herkennen. Alleen zou deze behandeling goedkoper zijn en daarom willen farmaceuten het onderzoek niet financieren

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden