Immuuntherapie

Nieuwe gentechniek tilt de behandeling van kanker naar een hoger plan

Een nieuwe gentechniek brengt immuuntherapie als wapen tegen kanker naar een hoger plan. De verwachtingen zijn hoog.

De nieuwe genetische techniek Crispr-Cas heeft haar intrede gedaan in de kliniek. Amerikaanse artsen hebben de afweercellen van kankerpatiënten genetisch zo aangepast dat ze tumorcellen bestrijden. Het onderzoek bevindt zich nog in de beginfase; de artsen hebben hun therapie alleen op veiligheid getoetst, maar de verbeterde afweercellen bleken na maanden in de lichamen van patiënten nog actief. “Een belangrijke en veelbelovende stap voorwaarts”, reageert de Nederlandse oncoloog John Haanen.

Immuuntherapie wordt al langer toegepast tegen kanker. Daarbij worden afweercellen uit het lichaam van de patiënt gehaald.  Soms worden ze voorzien van een eiwit waarmee ze tumorcellen kunnen herkennen en aanvallen. Bij de meest gebruikte vorm maken de artsen een rem op de afweercel onklaar zodat deze vol op de tumorcel afgaat. Met name bij leukemie worden hiermee grote successen geboekt.

Maar de aanpassingen zijn verre van perfect. De nieuwe genen worden veelal met hulp van virussen afgeleverd. Soms brengen die ze niet naar de juiste plaats, komen de genen niet goed tot expressie of is er hinderlijke wisselwerking met de oude genen.

De Crispr-Cas-techniek is veel nauwkeuriger. De Crispr is een stukje DNA dat dient als gids voor het Cas-eiwit. Dat werkt op zijn beurt als een schaartje waarmee in dit geval het DNA van de afweercel kan worden opengeknipt. Daardoor kan een gen onklaar worden gemaakt en een nieuw gen ertussen gezet.

De komende vijf jaar neemt de behandeling een vlucht

Met deze techniek perfectioneerden de artsen de bestaande immuuntherapie. Ze knipten twee eiwitten van de afweercellen eraf – waarmee de cellen normaal gesproken op vreemde indringers jagen – en haalden de rem eraf. Toen was de weg vrij om er een compleet nieuw, synthetisch eiwit voor in de plaats te zetten.

De afweercellen werden vervolgens in groten getale vermeerderd en teruggebracht bij de patiënten; drie personen bij wie de kanker al in een vergevorderd stadium verkeerde. Eén patiënt overleed tijdens de studie, bij de andere twee stabiliseerde de kanker een tijdje.

Maar daar ging het hier niet echt om. Het onderzoek was een zogeheten fase-1-studie, waarin de veiligheid van de ingreep moet blijken. Daar is aan voldaan, schrijven de artsen in het vakblad Science. En meer dan dat, voegen ze er aan toe: terwijl de veranderde afweercellen voorheen al na een week waren verdwenen, waren ze nu tot negen maanden na de ingreep nog actief en in staat tumorcellen op te ruimen.

Daarmee hebben de onderzoekers bewezen dat dit een veilige aanpak is, reageert John Haanen, internist-oncoloog in het Antoni van Leeuwenhoek. “Ze hebben het nu bij specifieke patiënten en vormen van kanker toegepast. Ik verwacht dat we dit met andere eiwitten kunnen uitbreiden. Deze aanpak zal de komende vijf jaar een enorme vlucht nemen. De vraag is: hoe effectief kunnen we de therapie maken?”

Lees ook:
Waarom immuuntherapie oncologen optimistisch stemt

Maar kanker blijft een geduchte tegenstander.

En ook waarom deze techniek in Nederland op bezwaren stuit

Angst en onbegrip zetten genetische technieken in Nederland op achterstand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden