null Beeld

ColumnMarga van Zundert

Niet alle mensen deugen, toch moet je elkaar vertrouwen

Marga van Zundert

Het vertrouwen in de regering, politiek en overheid was nog nooit zo laag. Maar te midden van al die vertrouwenscrises vierde ik afgelopen weekend juist een vertrouwensjubileum. Al tien jaar lang zijn de 49 andere zzp’ers in mijn broodfonds bereid mij te steunen, mocht ik onverhoopt ziek worden. En ik steun hen, ook al kenden we elkaar bij de start niet of nauwelijks.

Een zieke krijgt elke maand van alle leden een klein bedrag dat optelt tot een volwaardig inkomen. En deze doe-het-zelf-ziektekostenverzekering loopt prima. Zonder arts, controleur of dure CEO, maar mét het vertrouwen dat niemand zich onterecht ziek meldt. We bewijzen eigenlijk al tien jaar: de meeste mensen deugen.

De bestseller met die titel, het boek van Rutger Bregman, heet in het Duits Im Grunde gut. De Engelstalige editie heeft echter een heel andere naam: Humankind. Dat lijkt slimme marketing, want de titel De meeste mensen deugen zal bij een internationaal publiek minder aanslaan.

Nederland en Duitsland vormen namelijk met Scandinavië en wat Midden-Europese landen een uitzondering als het gaat om onderling vertrouwen, laat de Atlas of European Values zien. Een meerderheid vertrouwt er hier op dat niet alleen familie en vrienden het beste met je voor hebben, maar ook mensen buiten je eigen cirkeltje. In Oost- en Zuid-Europa, en ook daarbuiten, is vertrouwen in familie en naasten even vanzelfsprekend, maar tegenover een onbekende landgenoot overheerst toch argwaan.

Smeermiddel voor de economie

Helaas, aldus sociaal wetenschappers, want een maatschappij waarin mensen ook onbekenden vertrouwen is hechter en prettiger. Je inzetten voor de buurt, de stad, de sportclub of een goed doel is namelijk veel vanzelfsprekender wanneer je gelooft dat een ander ook bereid is jou te helpen. Bovendien werkt vertrouwen als een soort smeermiddel voor de economie. Zakendoen gaat sneller en goedkoper wanneer ondernemers in goed vertrouwen samenwerken in plaats van elk detail in een contract moeten vastleggen. En sterk onderling vertrouwen maakt dus ook mijn broodfonds mogelijk, waardoor zzp’ers niet in de problemen komen wanneer ze een tijd ziek zijn.

Waarom heerst er ergens veel of weinig vertrouwen? De landen met het hoogste onderling vertrouwen zijn zonder uitzondering welvarend. Maar wie veel bezit, kan ook juist bang zijn dat bezit te verliezen en daarom anderen wantrouwen. Dat zorgt voor omheinde huizen, wijken met slagbomen en gepantserde SUV’s. Breed gedragen vertrouwen gedijt alleen in rijke landen waar de verschillen in rijkdom niet te groot zijn.

Wie opgroeide in de voormalige Sovjet-Unie leerde de cirkel van vertrouwen zo klein mogelijk te houden: alleen familie en naaste vrienden. Want iedereen kon een spion blijken van het regime. En wantrouwen is niet zomaar ‘afgeleerd’. Vertrouwen in je medemens is een standvastige eigenschap die je net als andere waarden in je jeugd ontwikkelt.

Maar misschien wel het belangrijkst voor sterk onderling vertrouwen blijkt een goed functionerende overheid. Omdat de meeste, maar niet alle mensen deugen, moet je kunnen rekenen op politie en onafhankelijke rechters wanneer het misgaat. Anders is je mooie vertrouwen al snel een erg naïeve strategie.

Wetenschapsjournalist Marga van Zundert is een van de makers van de Atlas of European Values (valuesatlas.eu) en put voor deze serie uit de sociaalwetenschappelijke data waarop de Atlas is gebaseerd.

Lees ook:

Op Atlas of European Values zijn meer kaarten te vinden over vertrouwen, o.a. vertrouwen in politie, rechterlijke macht, politiek, bedrijfsleven, familie, vrienden en buren.
Eerdere afleveringen van deze rubriek vind je
hier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden