Remedie

Neusspray houdt corona tegen bij fretten, en hopelijk straks ook bij mensen

Fretten die met de neusspray waren behandeld bleven virusvrij, hoewel ze 24 uur lang tussen besmette soortgenoten zaten.  Beeld Getty Images/iStockphoto
Fretten die met de neusspray waren behandeld bleven virusvrij, hoewel ze 24 uur lang tussen besmette soortgenoten zaten.Beeld Getty Images/iStockphoto

Rotterdamse wetenschappers hebben een neusspray ontwikkeld die coronabesmetting bij fretten voorkomt.

Een simpele neusspray die beschermt tegen het coronavirus. Het is nu nog toekomstmuziek, maar wetenschappers van het Erasmus MC in Rotterdam hebben samen met Amerikaanse onderzoekers de eerste stap in die richting gezet. Ze hebben een middel ontwikkeld dat voorkomt dat het virus luchtwegcellen binnendringt. Fretten die ermee waren behandeld, bleven virusvrij, hoewel ze 24 uur lang tussen besmette soortgenoten zaten.

Het duurt nog zeker een half jaar tot een jaar voordat zo’n neusspray voor humaan gebruik beschikbaar komt, zegt viroloog Rory de Vries. Het middel zal niet alleen zijn werkzaamheid bij mensen moeten bewijzen, het moet ook veilig blijken. “Maar dan zou het een welkome aanvulling op de vaccins kunnen vormen. Bijvoorbeeld om een uitbraak te kunnen indammen, maar ook als extra bescherming bij een vliegreis of een concert.”

De werkzame stof in de spray is een zogeheten lipopeptide, een molecuul dat bestaat uit een eiwit (peptide) en een vetachtige staart. Het eiwit bindt aan het spike-eiwit waarmee het virus zich toegang tot de lichaamscel verschaft. Dat lijkt op de werking van antistoffen van het immuunsysteem, zegt De Vries. “Met dit verschil dat antistoffen voorkomen dat het virus aan receptoren van het celmembraan bindt, terwijl ons peptide de volgende stap dwarsboomt: het samensmelten van de membranen van virus en cel. Vergelijk die fusie met een ritssluiting. Het peptide kruipt ertussen zodat de rits niet meer dicht kan.”

Lijfwachten

Als de spray wordt ingespoten, binden alle lipopeptides zich met hun vetachtige staart vast aan de celwanden in de neus en houden als een soort lijfwachten alle virus tegen. Ook daarin onderscheidt de spray zich van de vaccins, legt zijn Rotterdamse medeonderzoeker Rik de Swart uit. “Een vaccin traint het immuunsysteem en geeft een langdurige bescherming. De spray is een preventief middel en werkt zolang de lipopeptides in de neus blijven. Wij hebben het middel getest op een aanwezigheid van 24 uur.”

Zoals gezegd, getest op fretten. Zes fretten werden behandeld met de spray, zes niet, waarna de twaalf dieren in wisselende samenstellingen bij drie besmette soortgenoten werden geplaatst. Na een dag waren alle behandelde fretten nog gezond, terwijl de zes die een placebo hadden gekregen allemaal besmet waren. 

Ook in celkweken toonde de spray zijn goede werkzaamheid. Daar bleek het ook goed te werken tegen allerlei varianten die nu rondgaan. Het is een zeer effectieve manier om besmetting te voorkomen, schrijft De Vries met zijn medeonderzoekers in een artikel dat vandaag in Science verschijnt.

Via de mond

Fretten worden al jaren als proefdieren ingezet om de overdracht van luchtwegvirussen te onderzoeken. Ze vangen deze virussen net als mensen op via de bovenste luchtwegen. Maar of de spray ook net zo goed bij de mens zal werken, moet nog worden onderzocht. Hoe zit het bijvoorbeeld met virussen die via de mond binnenkomen? Dat weten we nog niet, erkent De Vries. “De spray wordt via de neus ingebracht, maar wordt ook voor een deel ingeademd. Het is goed mogelijk dat de lipopeptides zich ook in de keel nestelen en het virus daar afvangen.”

Als de spray goed bij mensen werkt, zijn vele toepassingen denkbaar. “Je kunt mensen beschermen die nog niet zijn ingeënt”, zegt De Vries. “En het middel is niet zo gevoelig voor mutaties. Je kunt het dus inzetten tegen virusvarianten die aan de vaccins proberen te ontsnappen.” Het middel is stabiel, goedkoop en hoeft niet gekoeld bewaard te worden.

Nog mooier zou het zijn als de spray voorkomt dat mensen die besmet zijn, het virus verder verspreiden. Dat het middel voorkomt dat zo iemand virus uitscheidt, of ervoor zorgt dat het virus niet meer infectueus is. Daar wordt wel onderzoek naar gedaan, maar zo ver is het nog lang niet, aldus De Vries.

Lees ook:

‘We moeten slimmer zijn dan het virus’

Mutaties ondermijnen de werking van de coronavaccins. Vier vragen over de gevolgen daarvan voor de strategie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden