Vaccins

Net klaar met vaccineren en nu alweer een boosterprik? ‘Ook de bescherming daarvan zal van tijdelijke aard zijn’

Een vrouw krijgt een boostervaccinatie in een Londens ziekenhuis. Beeld Getty Images
Een vrouw krijgt een boostervaccinatie in een Londens ziekenhuis.Beeld Getty Images

De vaccins van AstraZeneca en Janssen beschermen na een half jaar al een stuk minder tegen infectie. Maar het betekent dat ook een extra prik slechts tijdelijk een oppepper geeft.

Joep Engels

Opnieuw lijkt de jonge zestiger aan het kortste eind te trekken. Het vaccin van AstraZeneca dat deze groep in Nederland kreeg, net als veel zorgmedewerkers, bood al minder bescherming tegen ziekte dan de zogeheten mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna. Nu lijkt de bescherming tegen infectie ook snel te verdwijnen. Dinsdagavond maakte bloedbank Sanquin bekend dat donoren tussen 61 en 65 jaar de minste antistoffen tegen het coronavirus in hun bloed hebben. In andere leeftijdsgroepen, die veelal het Pfizervaccin hebben gehad, was de gemiddelde concentratie twee tot acht maal hoger.

Vorige week besloot demissionair minister Hugo de Jonge dat zestigplussers en mensen met een zwakkere gezondheid een derde vaccinatie krijgen aangeboden, een zogeheten boosterprik. De tachtigplussers worden als eerste ingeënt, de zestigers, met AstraZeneca, sluiten de rij en zijn pas rond de jaarwisseling aan de beurt.

We wisten dat de antistoffen langzaam uit het bloed zouden verdwijnen, reageert immunoloog Dimitri Diavatopoulos van het Radboudumc in Nijmegen. “Het is niet verrassend dat AstraZeneca en het vergelijkbare Janssenvaccin steeds minder tegen infecties beschermen. Dat zal met die andere vaccins ook gebeuren. Maar het gaat sneller dan ik had verwacht. We zijn pas net klaar met vaccineren. Als we nu al iedereen een boosterprik moeten geven, dan zal ook deze waarschijnlijk van tijdelijke aard zijn.”

Het eerste verdedigingsschild

De antistoffen vormen het eerste verdedigingsschild tegen het virus. Ze binden aan het virus en voorkomen dat dit de cellen in de luchtwegen bereikt. Bij mensen die zijn ingeënt of een eerdere infectie hebben doorgemaakt, herkent het immuunsysteem de indringer, maar het duurt even voordat de geheugencellen geactiveerd worden, nieuwe antistoffen aanmaken en deze naar de luchtwegen weten te dirigeren. Ze zijn dus vaak te laat om een infectie te voorkomen. Ook de zogeheten T-cellen, die geïnfecteerde luchtwegcellen opruimen, komen pas in een later stadium in actie.

Veel mensen zullen een besmetting nauwelijks merken, sommigen moeten een week het bed houden en een enkeling belandt in het ziekenhuis. De kans op dat laatste is dankzij elk van de vaccins nog steeds heel klein, zegt Diavatopoulos, maar niet nul. “Het is juist een groep die vanwege hun leeftijd toch al een hoger risico liep op ziekenhuisopname, die mogelijk door de verminderde bescherming tegen infectie wordt getroffen.”

De afname lijkt bij het Janssenvaccin nog sterker te zijn. Een Amerikaanse studie, die vorige week in vakblad Science verscheen, suggereerde zelfs dat het vaccin na vijf maanden nauwelijks meer tegen infectie beschermde. De Jonge heeft daarom aan de Gezondheidsraad gevraagd of ook de groep die het Janssenvaccin heeft gehad een oppepper moet krijgen.

Een booster zou de verspreiding van het virus afremmen

Dat zijn vooral jongeren geweest. Voor hen is de kans heel klein dat zij in het ziekenhuis terechtkomen, maar een boostervaccin zou wel het aantal infecties verminderen en daarmee de verspreiding van het virus afremmen.

Dat zal zeker helpen, erkent Diavatopoulos. De afname van de bescherming is mede oorzaak van de opleving van het virus. “Ik moet toegeven dat deze bescherming van het vaccin minder lang standhoudt dan ik had verwacht. Maar de opleving is ook het gevolg van de deltavariant, die besmettelijker blijkt. En ook van het feit dat we veel maatregelen hebben losgelaten. En dat 20 procent niet is gevaccineerd. De boosterprik gaat ons niet uit de pandemie helpen.”

De situatie is nu heel anders dan een jaar geleden. “De infecties hoeven het probleem niet te zijn. De vaccins beschermen langdurig tegen ernstige ziekte. Het gros van de mensen dat met corona in het ziekenhuis ligt, is niet gevaccineerd. Maar het virus gaat nu zo hevig rond dat een deel van de gevaccineerden toch ziek wordt, en een deel daarvan ernstig ziek. Daarom zetten we die extra prik.”

Op de wat langere termijn moet er wel wat veranderen. “Het vaccin wordt nu in een spier gezet, terwijl we bescherming in de luchtwegen moeten hebben. Wellicht kunnen nieuwe vaccins daar verbetering in aanbrengen. Anders hoop ik dat op den duur een substantieel deel van de bevolking een infectie heeft doorgemaakt. Zeker in combinatie met een vaccin heb je dan een zeer sterke afweerrespons.”

Lees ook:

De boosterprik moet eerste verdedigingslijn van ouderen tegen virus versterken

Er komt een extra prik om gevaccineerde patiënten nog beter te beschermen. Gaat die ‘oppepper’ helpen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden