Coronavirus

Nederland koopt een onbewezen vaccin. Is dat verstandig?

Wereldwijd wordt volop gewerkt aan het vinden van een inenting tegen het coronavirus, zoals hier bij Yisheng Biopharma in de Chinese stad Shenyang.Beeld AFP

Nederland koopt met Duitsland, Frankrijk en Italië 300 tot 400 miljoen doses van een Brits vaccin waarvan nog moet worden aangetoond dat het werkt en veilig is. 

Al is nog niet duidelijk of dit coronavaccin gaat werken, toch is het zinvol om de toekomstige productie ervan nu al te regelen, vindt Anke Huckriede, hoogleraar vaccinologie aan het UMC Groningen. Zij reageert op de nieuwe afspraken van de zogenoemde vaccinalliantie, bestaande uit Nederland, Italië, Frankrijk en Duitsland, met de Brits-Zweedse farmaceut AstraZeneca.

Minister Hugo de Jonge (volksgezondheid) maakte dit weekeinde bekend dat dit bedrijf vanaf eind 2020 in totaal 300 tot 400 miljoen vaccins voor Europa zal leveren. De alliantie voert bovendien vergelijkbare gesprekken met zeker acht andere farmaceuten over andere vaccins. Andere Europese landen kunnen zich nog aansluiten, zodat de vaccins straks over meer landen verdeeld worden op basis van het aantal inwoners.

Hoeveel precies voor het potentiële vaccin is betaald, wordt ‘vanwege de onderhandelingspositie’ niet bekendgemaakt, schrijft de minister in een brief aan de Tweede Kamer. “Met deze investering kunnen direct voorbereidingen voor productie worden getroffen, tijdens de ontwikkeling van het kandidaat-vaccin”, aldus De Jonge. Eind dit jaar zal dus, als álles goed gaat, het eerste vaccin in Nederland kunnen worden ingespoten.

Grote haast, ongebruikelijke stappen

Er is grote haast om zo snel mogelijk een vaccin te hebben en dus moet je ongebruikelijke stappen zetten, ziet hoogleraar Huckriede. Normaal zou je eerst helemaal uitzoeken of een vaccin veilig is en effectief. Daarna pas ga je het breed bestellen en ervoor betalen. “Maar dit virus houdt de wereld in zijn greep, met alle gevolgen voor de volksgezondheid en de economie. Dus al loop je het risico dat je nu geld stopt in iets wat toch niet gaat werken, het is het waard. Heel goed om niet op één paard te wedden, maar snel ook over productie van andere vaccins afspraken te maken.”

Er zijn wereldwijd zo’n 120 bedrijven doende met het zoeken naar een vaccin voor het coronavirus. Daarvoor worden uiteenlopende technieken gebruikt. Tien vaccinkandidaten zijn in de fase waarin er op mensen wordt getest. Het bedrijf uit Oxford waar het vaccin vandaan komt waarover nu een contract getekend is, is het verst. De ontwikkelaars werken op dit moment aan een grootschalig onderzoek, waarbij het vaccin op ruim 10.000 mensen zal worden getest. Er volgen nog meer tests. In september zou er meer duidelijkheid moeten zijn of het werkt op mensen.

Iets te kiezen

Cécile van Els, immunoloog bij het RIVM en tevens hoogleraar vaccinologie aan de Universiteit Utrecht, is ook tevreden met de afspraken die nu gemaakt worden over dit vaccin. “Het is wel zeer te hopen dat er uiteindelijk bij verschillende bedrijven verschillende vaccins ontwikkeld worden die werken. Dat gaat bij griepvaccins ook vaak zo. Zo heb je straks iets te kiezen.”

Van Els acht het Oxford-vaccin bovendien ‘best kansrijk’. Volgens haar maken de onderzoekers uit Oxford gebruik van een slimme techniek die ook bij eerdere vaccins  succesvol bleek. “Je gebruikt een onschuldig verkoudheidsvirus als een soort taxi in het lichaam , terwijl je daarin de genetische code van het corona-virus verstopt hebt. Het lichaam merkt op dat er een virus binnenkomt en zet het immuunsysteem goed aan. Het gaat dan zelf onder meer antistoffen en cellulaire afweer maken tegen het virus.”

Slim is ook, vertelt ze, dat er een verkoudheidsvirus is gebruikt van een chimpansee en niet van de mens. Daardoor is het voor het lichaam onbekend en dat maakt de reactie scherper.

Een tegenvaller bij dierproeven

Tegelijk kwam juist onlangs het bericht dat een test met ditzelfde Oxford-vaccin op een paar resusaapjes minder had opgeleverd dan gehoopt. Hoogleraar Huckriede: “Heel positief was dat de apen maar een beetje ziek werden. Ze kregen geen longontsteking. Maar minder positief is inderdaad dat er wel virus in de neuzen van de apen bleek te zitten. En net zoveel als bij zieke aapjes die niet gevaccineerd waren. Dat betekent dat ze slechts milde verschijnselen hadden, maar nog wel anderen konden besmetten, bijvoorbeeld als ze niesden.”

Toch stelt zij: “Als blijkt dat dit vaccin bij mensen net zo werkt, zijn we blij. Dan zal dus een groot percentage mensen dat ingeënt wordt weinig symptomen krijgen.” Zij vermoedt niet dat dit uiteindelijk hét afdoende vaccin wordt. “Ik denk dat er in een later stadium nog iets beters komt.”

Huckriede maakt zich verder zorgen over de vaccin-wedloop die wereldwijd gaande. “Wie heeft straks het eerst het goede vaccin in huis, daar gaat het nu om, lijkt het. Maar komt het wel daar waar het het hardst nodig is?”

Ze doelt op landen met een grote arme bevolking. “Dat Nederland voorop wil lopen is begrijpelijk, maar dat moet niet ten koste gaan van de rest van de wereld. Wij kunnen het ons permitteren thuis te blijven, maar elders geldt vaak: thuis blijven is verhongeren. En vergeet niet: we weten niet hoelang het vaccin straks werkt, een half jaar, twee jaar, tien jaar? Als er grote infectiehaarden in de wereld blijven, blijft dat mogelijk ook voor ons een risico.”

Lees ook:

In de ban van de R: ‘We weten niet of het virus nog verrassingen voor ons in petto heeft’

Maandenlang vormden zijn modellen de basis voor het indammen van het coronavirus. Nu ziet Jacco Wallinga hoe de R weer naar de één kruipt.

De vaccinrace: welke variant haalt de eindstreep?

Ruim honderd vaccins tegen het coronavirus worden ontwikkeld. Welke variant haalt de eindstreep? ‘Op papier werken ze mooi, maar je moet ze in het lichaam aan de praat krijgen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden