Biologie

Miraculeuze reuzenbacterie tart wetten van de verbeelding én de biologie

Superbacterie Thiomargarita magnus. Beeld Jean-Marie Volland
Superbacterie Thiomargarita magnus.Beeld Jean-Marie Volland

Bacteriën zijn onzichtbaar klein. Maar er is nu een gigantische uitzondering gevonden, met het blote oog.

Willem Schoonen

Op de foto staat een reus. Hij is 1 centimeter lang, en dat is ongekend, voor een bacterie. Want dat is deze sliert, een bacterie. Bacteriën zijn normaal te klein om met het blote oog te zien, je hebt er een microscoop voor nodig. Maar deze bacterie is veel groter dan een gewone bacterie, duizenden keren groter.

“Het is alsof een mens een ander mens tegenkomt die zo groot is als de Mount Everest”, zegt Jean-Marie Volland in een persbericht. Volland, die werkt aan twee Amerikaanse onderzoeksinstituten, maakt deel uit van de onderzoeksploeg die de ware aard van deze reus ophelderde, en die hem donderdag Thiomargarita magnus doopte in vakblad Science .

Witte slierten in het mangrovebos

T. magnus werd niet ontdekt door Volland, maar door Olivier Gros, hoogleraar biologie aan de Université des Antilles in Guadeloupe, een Frans deel van de Kleine Antillen. Gros deed onderzoek in de mangroves, moerassige kustbossen, toen hij die kleine witte slierten zag op bladeren die onder water waren beland. Hij dacht dat het een of ander primitief organisme was dat was opgebouwd uit verschillende compartimenten. Maar het bleek een eencellige, een bacterie zelfs. Hij behoort tot de familie van bacteriën die zwavel kunnen omzetten – mangrovebossen zijn rijk aan zwavel – maar zelfs voor die familie heeft hij ongekende afmetingen.

Deze reus tart niet alleen de verbeelding, maar ook de wetten van de biologie. Want er is een grens aan de afmetingen die een levende cel kan hebben. Het is maar een zakje water. En als levensstoffen die ergens nodig zijn, of afvalstoffen die moeten worden afgevoerd, het van spontane diffusie in het water moeten hebben, dan kan het lang duren voor ze op hun plaats van bestemming zijn. Té lang, als de cel erg groot wordt.

Decentraal bestuur

Meer ontwikkelde vormen van leven (planten, dieren, mensen) hebben soms ook grote cellen, maar daarin zitten allerlei structuren, zoals de celkern met de genetische code, kleine energiecentrales, maar ook transportbandjes voor aan- en afvoer. Een bacterie mist veel van die structuren. Toch kan een reus als T. magnus blijven functioneren, omdat zijn levensprocessen zich afspelen in een dunne laag langs zijn binnenwand.

Bovendien zorgt T. magnus, net als andere grote eencelligen, ervoor dat zijn leven niet afhangt van één genetische code op een centrale plek. Hij heeft tienduizenden kopieën van de genetische code, die tot in de uithoeken van dat enorme lijf de benodigde instructies kunnen afgeven. Een vorm van decentraal bestuur.

En daar komt nog een ding bij: deze reus heeft zich aangepast aan zijn lichaamsomvang door het kalm aan te doen. Hij kan er bijvoorbeeld weken over doen om nageslacht te produceren. Dat is erg lang, voor een bacterie.

Lees ook:

Grote eilanden van zeewier bedreigen Bonaire

Bonaire kampt met de jaarlijkse invasie van sargassum, zeewier dat in grote hoeveelheden aanspoelt en het kustleven verwoest. Is er geen technische oplossing voor deze ‘stille milieuramp’?

Een bacterie zo gek krijgen om rookgassen om te zetten in bruikbare grondstoffen: het kán

Wetenschappers hebben bacteriën aan het werk gezet om rookgassen om te zetten in bruikbare grondstoffen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden