Experimentele medicijnen

Middelen tegen Alzheimer werken wel, maar helpen niet

Een amyloïd-eiwit, dat kan samenklonteren in de hersenen. Beeld Getty Images
Een amyloïd-eiwit, dat kan samenklonteren in de hersenen.Beeld Getty Images

Opruimen van alzheimereiwitten heeft geen zin, ze zijn de oorzaak van de ziekte niet.

Opnieuw slagen twee experimentele medicijnen tegen de ziekte van Alzheimer maar half voor hun examen. Volgens een studie die maandag is gepubliceerd in het vakblad Nature Medicine, ruimen de twee middelen, gantenerumab en solanezumab, de kenmerkende eiwitten op die zich ophopen in de hersenen van alzheimerpatiënten. Maar de patiënten zelf werden er niet beter van: hun geheugen ging nog net zo hard achteruit.

Het is nu wel duidelijk dat we met deze middelen op een doodlopende weg zitten, reageert Edo Richard, hoogleraar neurologie aan het Radboudumc. “Lange tijd werd gedacht dat deze zogeheten amyloïd-eiwitten een centrale rol spelen bij het ontstaan van alzheimer. Maar die hypothese komt steeds meer ter discussie te staan. Misschien hebben ze een ander proces in gang gezet, misschien zijn ze slechts een bij-effect van alzheimer. We weten het niet, maar we weten nu wel dat het opruimen geen zin heeft.”

Die conclusie trok hij dit voorjaar al toen hij met twee collega’s alle onderzoeken naar dergelijke middelen op een rij zette. Niettemin keurde twee weken geleden de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA een vergelijkbaar middel, aducanumab, goed voor de markt. Onbegrijpelijk, vindt Richard. “Hopelijk neemt de FDA de bedenkingen van hun eigen onafhankelijke panel wel serieus, als dat deze middelen mag beoordelen.”

Een hersenscan bij het Banner Alzheimer Instituut in de Amerikaanse staat Phoenix Beeld AP
Een hersenscan bij het Banner Alzheimer Instituut in de Amerikaanse staat PhoenixBeeld AP

Indrukwekkende studie

De onderzoekers van de universiteit van Washington kijken er heel anders tegenaan. De middelen gantenerumab en solanezumab hadden een geweldig effect op het ziektebeeld, schrijven ze in Nature Medicine. Op hun scans zagen ze hoe de samenklonteringen van de amyloïd-eiwitten als sneeuw voor de zon verdwenen. Dat de patiënten er zelf geen baat bij hadden, ontmoedigde hen niet. Wellicht waren de doses te laag of de patiëntengroepen ongelukkig geselecteerd, merken de onderzoekers op. Of moeten ze nauwkeuriger meten.

“Ze vergeten altijd die andere voor de hand liggende verklaring”, zegt Richard. “Dat de middelen gewoon niet helpen.”

Dat neemt niet weg dat hij het een indrukwekkende studie vindt. De proefpersonen hadden allemaal een erfelijke vorm van alzheimer. Daardoor is niet alleen vrijwel zeker dat ze de ziekte krijgen, vaak al vóór hun vijftigste, ook het verloop ervan is door de genetica uitgestippeld. Dat maakte dat het effect van de middelen ook goed te volgen was.

De onderzoekers wierven ongeveer 150 deelnemers. Bij sommigen waren er al verschijnselen van dementie, anderen hadden nog nergens last van. Ze kregen één van de twee middelen of een placebo, en werden vier jaar lang gevolgd. Richard: “Het is heel knap dat ze voor deze zeldzame variant zo’n omvangrijke, langlopende studie hebben kunnen opzetten. Dat maakt de uitkomst betekenisvol.”

Gezondere leefstijl

Het wordt tijd om andere wegen in te slaan, vindt Richard, om te investeren in andere manieren om de ziekte aan te pakken. “In een gezondere leefstijl bijvoorbeeld. Hoge bloeddruk is een erkende risicofactor voor alzheimer. Ik zeg niet dat dat dé oplossing is, daarvoor is de ziekte veel te complex. Maar vergeleken met deze middelen is het een goedkope oplossing. En als we daar op grote schaal op inzetten, zouden we op bevolkingsniveau weleens een relevant resultaat kunnen bereiken.”

Lees ook:

Wie iets tegen dementie vindt, heeft de miljarden voor het opscheppen

Als die medicijnen niks doen, vraagt Bert Keizer zich af, waarom worden ze dan toegelaten en voorgeschreven?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden