Medisch onderzoek

Middel dat bij heftige niersteenpijn wordt gegeven blijkt overbodig

null Beeld

Een medicijn dat in het ziekenhuis wordt gebruikt tegen niersteenpijn blijkt niets toe te voegen aan de behandeling. Uroloog Saskia Weltings toont in haar promotieonderzoek aan dat het middel Buscopan net zo goed werkt als een placebo.

Het is zo’n pijn die je nooit hoopt te ervaren. Niersteenpatiënten weten vaak niet ‘waar ze het zoeken moeten’, vertelt uroloog Saskia Weltings. Per jaar worden er duizenden patiënten met niersteenkoliek opgenomen in het ziekenhuis. Ze krijgen dan het middel butylscopolamine toegediend, merknaam Buscopan. Maar dat gaat ze niet van de pijn afhelpen, blijkt uit onderzoek van Weltings. De uroloog promoveert donderdag aan de Universiteit Leiden op een studie die aantoont dat fysiologisch zout, een placebo, niet minder werkt dan Buscopan.

Buscopan is een middel dat spierkrampen vermindert. Het wordt bij nierstenen vaak toegediend samen met pijnstillers zoals paracetamol en diclofenac. “Bij darmkrampen is de werking van Buscopan aangetoond, maar bij nierstenen niet”, vertelt Weltings. De Nederlandse Vereniging van Urologen stelde vast dat kennis op dit punt ontbrak. Dat gaf aanleiding tot de studie.

Weltings onderzocht in het HagaZiekenhuis in Den Haag – waar ze werkt – en het Alrijne-ziekenhuis in Leiderdorp 128 patiënten met nierstenen. De groep werd in tweeën gedeeld: de ene helft kreeg Buscopan, de andere helft zoutwater. Artsen, patiënten en verplegend personeel wisten niet welk middel werd gegeven, volgens de principes van dubbelblind gerandomiseerd onderzoek.

Geen verschillen tussen de groepen

Als Buscopan zou werken, zouden patiënten minder pijnstilling nodig hebben dan de patiënten die alleen een zoutoplossing kregen. Maar in beide groepen vroegen evenveel patiënten om morfine. De helft van de patiënten in beide groepen vroeg helemaal niet meer om pijnstilling. “Er waren geen aantoonbare verschillen tussen de groepen”, concludeert Weltings. Kortom: het middel voegt niets toe bij pijnklachten.

Stoppen met Buscopan heeft voor ziekenhuizen en patiënten voordelen, zegt Weltings. Zo wordt het middel via een infuus toegediend, waarvoor een patiënt moet worden opgenomen. Die opname kan korter als alleen pijnstilling wordt gegeven. Hierdoor worden zorgkosten gedrukt. Daarnaast scheelt het verpleegkundige handelingen, medicijnkosten en eventuele bijwerkingen.

Waarom hebben artsen toch zo lang Buscopan toegediend? Het idee is als volgt, vertelt Weltings. Net zoals Buscopan de darmspier kan ontspannen, zou het middel ook de urineleider kunnen ontspannen, waardoor de koliekpijn weggaat. “Maar dat effect is nooit aangetoond.” Ook is het lastig dat koliekpijn komt en gaat, waardoor soms moeilijk te bepalen is welk middel nu wanneer heeft geholpen.

Aanpassen van de richtlijn

Naar aanleiding van de Buscopan-studie is een aantal ziekenhuizen in Nederland gestopt met het toedienen van het middel bij niersteenpijn. Anderen gaan er nog mee door. “Artsen zijn vaak gehecht aan behandelingen die ze al jarenlang doen”, weet Weltings. Ze pleit ervoor dat de Nierstenenrichtlijn van de Federatie Medisch Specialisten wordt aangepast, waarin het gebruik van het middel wordt aanbevolen.

Ieder jaar belanden er naar schatting zo’n elf- tot vijftienduizend patiënten in Nederland in het ziekenhuis met nierstenen, kristallen die zich vormen in de urinewegen. Nierstenen komen steeds vaker voor. Ze worden mede veroorzaakt door een dieet dat te veel dierlijke eiwitten en zouten bevat.

Lees ook:

Waarom we van onzinnige zorg af moeten

De afgelopen maanden waren rustig voor artsen en zorgpersoneel die zich niet bezighielden met Covid-19. Patiënten bleven weg uit spreekkamers van huisartsen en poliklinieken. Artsen, verzekeraars en bestuurders vinden dit het moment om van onzinnige zorg af te komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden