null

BoekecensieNatuurwetenschap

Met zijn bekende flair laat Vincent Icke zien dat wetenschap onzekerheid is, zoeken en gissen

Vincent Icke pakt de draad op die Christiaan Huygens drie eeuwen geleden spon, en schetst de ware aard van de wetenschap.

‘Men zal hier zulke demonstraties zien, die niet zo’n grote zekerheid bieden als die van de meetkunde, en die daar zelfs sterk van verschillen; want waar de meetkundigen hun stellingen bewijzen op grond van zekere en onbetwistbare uitgangspunten, worden hier de uitgangspunten bewaarheid door de conclusies die men uit ze trekt; het kan niet anders, uit de aard der zaak.’

Zo begon Christiaan Huygens zijn verhandeling over licht, in 1690. Huygens was daarmee de eerste die verwoordde dat iedere wetenschap begint met een veronderstelling, een hypothese, die kan worden getoetst met waarnemingen en experimenten. Een revolutionaire tekst eigenlijk, en voor sterrenkundige Vincent Icke uitgangspunt voor een opstel dat hij schreef op verzoek van filo­sofen Frank Meester en Coen Simon. Het is deel 24 in hun reeks Nieuw Licht (uitgegeven door Prometheus).

Portret van Christiaan Huygens, die als eerste verwoordde dat iedere wetenschap begint met een veronderstelling. Beeld
Portret van Christiaan Huygens, die als eerste verwoordde dat iedere wetenschap begint met een veronderstelling.

Het is een heerlijk opstel, geschreven met de van Icke bekende flair. En een nuttig opstel, in een tijd waarin de wetenschap wordt vermalen in een debat over waarheid versus mening. Icke laat aan de hand van Huygens’ tekst zien dat wetenschap onzekerheid is, een zoeken, een gissen naar wat er schuilgaat achter de werkelijkheid. Wetenschap draait niet om de vraag, maar om de hypothese.

Niet om kennis, maar om begrip. ‘Het product van wetenschap is begrip, met kennis als belangrijkste bijproduct.’

Waarneming, bewustzijn, intelligentie, begrip. In die volgorde

En passant haalt hij uit naar onderzoeksfinanciers, die vooraf garanties willen voor resultaat en toepassing; naar religie, die zekerheid veronderstelt en geen twijfel toestaat; en naar kunstmatige intelligentie. Een computer kan subliem schaken, maar kan anders dan de mens niet uit een hele reeks stellingen de regels van het spel afleiden.

De kern van het opstel is een beknopte, heldere behandeling van het hart van de wetenschap: waar­neming – bewustzijn – intelligentie – begrip. In die volgorde. Die aard van de wetenschap werd drie eeuwen geleden door Huygens gekenschetst, maar ook vandaag hebben veel mensen nog een heel ander beeld van haar.

Wetenschap levert geen absolute waarheden op die voor eeuwig standhouden, maar juist een voortdurend evoluerend beeld van de werkelijkheid. Zij moet het hebben van mislukkingen, prikkelt Icke: ‘Iets wat niet klopt is voor de fysicus wat een pootaardappel is voor de boer’.

null Beeld

Vincent Icke
Licht, tussen waarheid en wetenschap
Prometheus; 128 blz, €15

Lees ook:

Wetenschap is eenvoud

De Britse hoogleraar Johnjoe McFadden trekt door de geschiedenis van de wetenschap aan de hand van een middeleeuwse monnik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden