null Beeld

ColumnMarga van Zundert

Met de kerkpoorten lijkt in Europa ook de hemelpoort te sluiten

Marga van Zundert

Ik heb niet veel dode mensen gezien. Maar de doden die ik zag, vond ik morsdood. Niks net-alsof-ze-slapen. Verdwenen waren degenen waar ik van hield, direct na hun laatste adem. Gelovigen kunnen zich troosten met het idee dat de ziel naar een mooie plek afreist. Mijn ene oma had er een rotsvast vertrouwen in dat mijn opa Janus bij de hemelpoort stond te wachten.

Ik worstelde als kind met die hemel. Het klonk prachtig, maar hoe werkte dat dan? In het paradijs scoorde ik natuurlijk het winnende doelpunt en er mocht altijd hagelslag op je boterham. Maar ik had vrienden die van pindakaas hielden en die echt beter voetbalden. Hoe kon dat samen gaan? Kreeg iedereen dan zijn eigen hemel? Niet echt gezellig. En wat was die ziel dan? Waar bevond zich die hemel? Kon je er ook kinderen krijgen?

Het is er nooit van gekomen, mijn geloof in de hemel. Maar één op de drie Nederlanders twijfelt niet aan het hiernamaals, vertelt de Atlas of European Values. Dat aandeel daalt overigens gestaag. Rond 1980 geloofde nog de helft van alle Nederlanders dat er een hemel is.

Een gestaag slinkende groep, in het westen dan

Het geloof in de hemel lijkt overigens eerder gekoppeld aan kerklidmaatschap dan aan het geloof zelf. Een groot deel van de Nederlanders blijft zich gelovig noemen, maar kerken verliezen al vanaf de jaren zestig aanhang. Kerkgebouwen sluiten omdat er niet genoeg gelovigen meer komen. Dat geldt ook voor landen als Denemarken, Tsjechië en Estland. Eigenlijk voor heel West-Europa en in mindere mate ook voor het van oudsher vrome Italië en Spanje. En met de kerkpoorten lijkt ook de hemelpoort te sluiten.

In Oost-Europa leefden kerken juist op vanaf de jaren negentig. De communistische leiders die er na de Tweede Wereldoorlog aan de macht kwamen, probeerden religie uit te bannen. Volgens Stalin was de echte socialist immers een atheïst. Maar kerksluitingen stuitten op stug verzet. Daarom plaatsten bijvoorbeeld Roemenië en Hongarije kerkbesturen onder streng staatstoezicht. De kerk werd zo een extra instrument om burgers te controleren. Polen was een uitzondering. Daar groeide de kerk juist uit tot een spil van verzet tegen het regime.

Nadat de Sovjet-Unie uiteen viel, kreeg religie weer alle vrijheid en stroomden kerken vol. Maar ook in Polen en Roemenië nemen de jongste generaties meer afstand van de kerk, en de hemel. Of dat het begin is van grote ontkerkelijking zoals die in het Westen is nog onduidelijk.

Naast de hemel is er natuurlijk de hel. Al is dat minder vanzelfsprekend dan het nu lijkt. In de Bijbel komt de hel namelijk amper voor. Het aardse leven zelf is daarin de tegenhanger van de hemel. De hel kreeg pas na het jaar duizend een stevige plek in de kerkleer als de plaats waar zielen branden die de hemel niet verdienen. Geloof in hemel en hel blijken in heel Europa nauw samen te hangen, al is het geloof in de hemel in elk land net wat sterker.

Moslims zijn binnen Europa het meest overtuigd van het bestaan van hemel en hel. Azerbeidzjan en ook Bosnië-Herzegovina, waar circa de helft moslim is, kleuren daarom donker op de kaart van Europa. En het geldt bovenal voor Turkije waar vrijwel iedereen gelooft dat je na een goed leven de hemel bereikt. Hopelijk biedt hun dat een beetje troost in het grote leed na de aardbevingen.

Is er leven na de dood? Geloof je in reïncarnatie? Ben je atheïst, twijfelaar of gelovig? Bekijk de meningen in Europa van jong en oud op atlasofeuropeanvalues.eu/nl/ (kies ‘kaarten’).

Wetenschapsjournalist Marga van Zundert is een van de makers van de Atlas of European Values (valuesatlas.eu) en put voor deze serie uit de sociaalwetenschappelijke data waarop de Atlas is gebaseerd. Lees hier haar eerdere columns terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden