null Beeld Idris van Heffen
Beeld Idris van Heffen

Onderzoek

Meer, meer, meer; de mens houdt van overdaad, blijkt uit onderzoek. En dat kan ook onze klimaatproblemen verklaren

Less is more? Dat gaat er moeilijk in; mensen hebben een voorliefde voor toevoegen, uitbreiden en overdaad.

De Amerikaanse bouwkundige Leidy Klotz kreeg een ingeving toen hij met zijn tweejarige zoon een brug van lego bouwde. Het bouwwerk stond scheef, omdat de pijlers niet evenveel blokjes telden. Klotz zocht een blokje om toe te voegen aan de korte pijler. Maar zijn zoon was hem voor, hij had van de lange pijler al een blokje weggehaald. Dat zette Klotz aan het denken: waarom was zijn eerste ingeving geweest om dat blok toe te voegen?

Het vraagstuk leidde uiteindelijk tot een opvallende studie in vakblad Nature deze week. Een groep wetenschappers stelt dat mensen een instinctieve en systematische neiging hebben om elementen toe te voegen in plaats van weg te halen, als ze een probleem moeten oplossen. Of het nu gaat om het verbeteren van een bouwwerk, een tekst, een recept of een organisatie, we voegen liever woorden, ingrediënten of ideeën toe. De mogelijkheid om componenten te schrappen komt vaak niet eens in mensen op.

De optie om te schrappen

Zo keken de onderzoekers naar de ideeën die binnenkwamen tijdens een consultatie door een nieuwe universiteitsbestuurder. Hij vroeg personeel en studenten om hem te helpen de universiteit te verbeteren en met hem mee te denken over de vraag hoe hij hun het best kon dienen. Van de 651 suggesties draaiden er slechts 70 (11 procent) om het afschaffen of weghalen van procedures, regels of programma’s.

Het is niet zo dat mensen de waarde niet inzien van weghalen of schrappen, zeggen de onderzoekers die werden geleid door van Gabrielle Adams van de universiteit van Virginia. “Maar ze nemen de optie vaak niet in overweging.”

Dat zit zo: wanneer van mensen gevraagd wordt om ergens een oplossing voor te zoeken, beginnen ze aan een mentale zoektocht naar opties. Het brein beperkt die opties echter tot een paar mogelijkheden, om cognitieve overbelasting te voorkomen. En de standaardinstelling van het brein is dan om aan toevoegen te denken.

Dat toonden de wetenschappers aan in experimenten. Ze rekruteerden zo’n 1600 proefpersonen om mee te doen aan acht verschillende experimenten. Aan 312 van hen werd bijvoorbeeld gevraagd om ‘alle mogelijke ideeën’ om het ontwerp van een midgetgolfbaan te verbeteren. Slechts 28 procent kwam met ten minste één idee om iets weg te halen, de anderen noemden alleen maar toevoegingen.

Meer moeite doen

In een ander experiment moesten proefpersonen op de computer een patroon op een raster van tien bij tien symmetrisch maken. Ze konden vierkanten toevoegen, of juist wegklikken. Het resultaat: verreweg de meeste mensen voegden extra blokjes toe, terwijl het weghalen van blokjes efficiënter zou zijn. Toen de onderzoekers hier een extra afleidende taak aan toevoegden – door ze te vragen op een toets te drukken wanneer ze het getal vijf op het scherm zagen – bleek dat nog minder mensen voor het weghalen van blokjes kozen. Zo diep zit deze manier van werken ingebakken, dat mensen er ook meteen op terugvallen als ze onder druk komen te staan.

Wanneer de onderzoekers expliciet opmerkten dat proefpersonen ook konden weghalen of schrappen, nam het percentage mensen toe dat dit deed. We moeten dus meer moeite doen om oplossingen van die aard te genereren, is de conclusie, bijvoorbeeld door het nadrukkelijk te zeggen of mensen ervoor te belonen.

Volgens twee onafhankelijke onderzoekers die in Nature commentaar leverden op deze studie, hebben mensen mogelijk een vooringenomen voorkeur voor toevoeging, doordat we doorgaans meer waardering krijgen voor toevoegingen en die positieve ervaringen opslaan. Een directeur die medewerkers ontslaat krijgt kritiek. Een ontwerper die met een prachtig idee voor een nieuw bouwwerk komt, oogst applaus.

Drukke agenda’s

Maar juist dit denken in meer in plaats van minder helpt de maatschappij niet altijd vooruit, concluderen de onderzoekers. Het kan een van de redenen zijn waarom mensen moeite hebben om problemen zoals drukke agenda’s, institutionele bureaucratie en de schadelijke gevolgen van de toenemende CO2-uitstoot voor de planeet te verminderen. We blijven maar toevoegen aan onze overdaad.

Of, zoals de onderzoekers het stellen: “Als mensen standaard kiezen voor toevoegen in plaats van weghalen, kan het zijn dat ze kansen missen om hun leven meer voldoening te geven, instellingen effectiever te maken en de planeet leefbaarder te houden”.

Lees ook:

Ja echt, er kan nog veel meer weg, bewijst opruimexpert Marie Kondo

Marie Kondo is terug. In haar eigen tv-show helpt ze families hun zooi op te ruimen. Doe weg wat geen plezier meer geeft, is haar motto. En dat blijkt heel wat: de kringloopwinkels kunnen het amper aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden