Coronamaatregelen

Leven tijdens corona: ‘Dat wat van waarde is, gaat ten onder in het geweld van de grote cijfers’

Arts Babette Rump.Beeld Linda Hemmes

Bij de afweging van coronamaatregelen gaat het om gezondheidsrisico's en economische schade. Wat er in het leven echt toe doet, gaat in dat geweld ten onder, zegt arts Babette Rump.

De parallellen met het coronavirus liggen voor het oprapen. Babette Rump onderzocht hoe Nederland omgaat met mensen die een resistente bacterie bij zich dragen, een bacterie die niet meer met antibiotica te behandelen is. Ook deze dragers moeten vaak afstand bewaren en worden in ziekenhuizen geïsoleerd. Net als een deel van de mensen die met het coronavirus zijn besmet, hebben de dragers zelf geen last van de bacterie.

Uit het onderzoek van Rump (42), waarop de arts infectieziekten donderdag aan de Radbouduniversiteit in Nijmegen promoveert, blijkt dat die beperkende maatregelen grote invloed hebben op het leven van de dragers van zo’n bacterie. Rump: “Een vader durft zijn kind niet meer te knuffelen. Een bewoner van een verpleeghuis mag niet meer van haar kamer af. In het begin klagen ze daar niet over, maar op den duur doet het afbreuk aan de waarde van hun leven. Ze lijden er onder.”

Ze had haar proefschrift nog niet voltooid of de coronacrisis brak uit. “Aanvankelijk dachten we: we moeten in beeld brengen wat van waarde is in het leven en hoe je die waarde afweegt tegenover gezondheidsrisico’s en economische schade. Kun je die waarde kwantificeren? Nu is het vaak een afweging tussen het individuele belang versus het collectief. We hadden gehoopt dat we daar nog een paar jaar over mochten nadenken. Met  corona is het een acute vraag geworden.”

Zijn de coronamaatregelen dan te streng geweest?

“Nee, aan het begin van de crisis waren rigoureuze maatregelen noodzakelijk. Maar daarna? Laat ik vooropstellen dat ik die vraag onderzocht heb bij dragers van resistente bacteriën, en niet voor corona. Niettemin, voor beide geldt: de aanpak is gebaseerd op infecties uit de vorige eeuw. Wie vroeger tbc had, besmette iedereen die in de buurt kwam. Zo’n patiënt moest je isoleren. Maar bij een resistente bacterie of het coronavirus is dat verband niet zo direct. Die worden vele malen doorgegeven voordat ze een kwetsbaar persoon bereiken. De schade blijft groot, maar het rechtstreekse verband is veel kleiner. Dat heeft gevolgen voor de rechtvaardiging van maatregelen.”

Waarom dan? Het gaat toch om de beperking van de risico’s, om het indammen van de epidemie?

“Het beleid is gebaseerd op de gedachte dat de vrijheid van het individu ophoudt waar die anderen schade berokkent. Een direct belangenconflict dus. De maatregelen moet effectief zijn en proportioneel.”

Wat is daar mis mee?

“Enerzijds doe je dan geen recht aan het feit dat het verband tussen bron en schade minder direct is. Veel factoren in de maatschappij spelen een rol: de manier waarop we samenleven, de snelheid en de globalisering. Daarnaast, in die afweging van de schade gaat het veelal om gezondheidsrisico’s en economische schade. Die zijn kwantificeerbaar. Maar er is zoveel meer dat er in een mensenleven toe doet. Uit mijn onderzoek bleek dat mensen het fysieke contact missen, de sociale interactie, de genoegens van het leven.”

Dat hebben we bij corona aan de verpleeghuizen kunnen zien, waar bewoners letterlijk werden opgesloten.

“De vraag moet altijd zijn: welk doel streef je na? Mensen in verpleeghuizen verkeren in de laatste fase van hun leven. Voor hen zou het doel moeten zijn: dat leven zo waardevol mogelijk maken. Dan moet je de gezondheidswinst afwegen tegen de waardigheid en kan de weegschaal naar de andere kant doorslaan.”

Hoe weeg je die zaken? Iedereen waardeert ze ook anders.

“Laten we kijken wat er echt op het spel staat. Uit mijn onderzoek is een lijst voortgekomen. Naast risico’s en fysieke gezondheid kijken we ook naar sociale contacten, knuffelen, sport en spel, jezelf ontplooien. Kortom, alles wat het leven de moeite waard maakt.”

Dat zal iedereen anders interpreteren. Jongeren willen weer uitgaan, naar festivals. Terwijl mensen met een kwetsbare ouder zullen zeggen: blijf maar thuis. Je kunt toch wel even zonder feestjes?

“Dat is een tegenstelling waar ik moeite mee heb. Alsof het alleen maar gaat om het ontzeggen van pleziertjes. Dan bagatelliseer je wat er echt op het spel staat. Jongeren zitten in een fase van hun leven waarin ze zich losmaken van hun ouders. Waarin ze hun eigen identiteit leren kennen. Het liefdesleven ontdekken. Dat moet je meewegen bij de vraag of maatregelen proportioneel zijn.”

Zegt u het maar. Hoe weeg je de waarde van het leven?

“Ik zeg niet dat het er makkelijker op wordt. De ironie van uw vraag is dat het menselijk leed, dat wat van waarde is, altijd ten onder gaat in het geweld van de grote cijfers. Kijk, er loopt een heel dunne, maar duidelijke lijn tussen maatwerk en willekeur. Het is moeilijk om aan te geven waar die lijn precies loopt, maar dat vind ik geen argument om die afweging maar niet te maken.” 

Lees ook:

Bij besmetting verpleeghuis op slot? Die tijd is voorbij

Om verwarring en onnodig leed onder naasten tegen te gaan, adviseert het ministerie van volksgezondheid verpleeghuizen nadrukkelijk om bij coronabesmettingen niet meer helemaal op slot te gaan voor bezoek. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden