Betaalmiddel

Leidse archeologen bewijzen: in de vroege bronstijd bestond er al geld in Centraal-Europa

Ringen uit de bronstijd, gevonden in Ceske Budejovice in Tsjechië. Dit is een vroege vorm van geld, aldus Leidse wetenschappers. Beeld Helena Motyckova
Ringen uit de bronstijd, gevonden in Ceske Budejovice in Tsjechië. Dit is een vroege vorm van geld, aldus Leidse wetenschappers.Beeld Helena Motyckova

Om geld tot ontwikkeling te brengen moesten mensen redelijk nauwkeurig wegen. Dat konden ze in de bronstijd, bewijzen Leidse archeologen.

Wie een cake bakt en daar 200 gram bloem voor nodig heeft, pakt de weegschaal erbij. Maar hoe dicht bij die 200 gram zou je in de buurt komen zonder een instrument om te wegen? Onze prehistorische voorouders waren hier een kei in, al hadden ze geen maten, gewichten of schalen. In de vroege bronstijd handelden boerenvolkeren in bronzen voorwerpen met een gestandaardiseerd gewicht, ontdekten twee Leidse archeologen.

Hun analyse werpt een nieuwe blik op het ontstaan van geld als ruilmiddel in Europa, betogen ze in een publicatie die woensdag in het wetenschappelijke tijdschrift Plos One verscheen.

In de geschiedenis van betaalmiddelen is goederengeld – gemaakt van voorwerpen van een bepaalde waarde – een voorloper van muntgeld. Uit de vroege bronstijd, een periode rond 2000 voor Christus, zijn vele koperen en bronzen ringen, ribben en bijlen uit Centraal-Europa bewaard gebleven die niet per se een praktische functie hadden.

Het idee dat deze voorwerpen vroege voorlopers van geld zijn, zingt in de archeologie al langer rond, vertelt archeoloog Maikel Kuijpers van de Universiteit Leiden. Maar sluitend bewijs was er niet. Want om voor geld door te gaan, moeten die voorwerpen toch echt gelijk van gewicht of waarde zijn. Anders moet er alsnog over de waarde onderhandeld worden. Maar hoe de boeren in de bronstijd die gelijkheid zonder weegschaal bepaalden, was onduidelijk.

Bronzen ribben die in de bronstijd gebruikt werden als een vroege vorm van geld. Deze ribben werden gevonden in Tsjechië. Beeld Helena Motyckova
Bronzen ribben die in de bronstijd gebruikt werden als een vroege vorm van geld. Deze ribben werden gevonden in Tsjechië.Beeld Helena Motyckova

Samen met collega Catalin Popa keek Kuijpers met een nieuwe blik naar meer dan vijfduizend voorwerpen. Ze gebruikten een methode gebaseerd op de psychofysica, een vakgebied dat draait om zintuiglijke waarnemingen van eigenschappen. Kuijpers: “We kunnen daarmee berekenen hoe goed mensen erin zijn om verschil in gewicht waar te nemen”.

Ze ontdekten dat ruim 70 procent van de ringen niet van elkaar te onderscheiden zijn op basis van gewicht, uitgaande van weging met de hand. Van de ruim 2500 bronzen ringen bijvoorbeeld is 70 procent gevoelsmatig identiek aan een ring van zo’n 195 gram. “Hieruit blijkt dat ze hun valuta in gewicht en vorm standaardiseerden”, vertelt Kuijpers. “Het is de vroegste vorm van geld in Europa ten noorden van de Alpen.”

In de bronstijd nam de handel in metalen voorwerpen in Europa een vlucht, vertelt hij. Onze voorouders begonnen het metaal te smelten en in een mal van klei, steen of zand te gieten. Dankzij die mallen konden ze in feite kopieën maken. “De opkomst van deze materialen speelt dus ook een rol in de ontwikkeling die uiteindelijk tot gewichtssystemen zou leiden”, vertelt Kuijpers.

Overigens komt het oudste bewijs van een weegschaal uit Egypte en dateert die vondst van rond 3000 voor Christus.

Lees ook:

Archeoloog Henny Groenendijk spoort collega’s aan groot te denken: ‘Beperk je niet tot potten en pannen’

Archeologen kunnen veel meer doen dat wat scherven tonen; ze kunnen betekenis geven aan de verbondenheid die mensen voelen met de plek waar ze leven, zegt Henny Groenendijk bij zijn afscheid van de Rijksuniversiteit Groningen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden