null Beeld
Beeld

ColumnJan Beuving

Laten we schaatsen op min zeven sloten tegelijk

Ik las deze week het weerbericht in een zusterkrant van Trouw. Of broederkrant – wie bepaalt eigenlijk of zoiets vrouwelijk of mannelijk wordt? Mijn studievereniging had vroeger zusterverenigingen (die ik als secretaris conform de verenigingstraditie geacht werd aan te schrijven met ‘lief zusje’, wat regelmatig kritiek uit corporale hoek opleverde) en je spreekt ook altijd van zusterorganisaties of zustergemeentes. Je hebt wel de Evangelische Broedergemeente, maar die verkondigen niet het evangelie van broeder- als voorvoegsel. Het gaat in de zakelijke wereld ook altijd over een dochteronderneming – zelfs als die Jansen & Zoon heet – en nu ik erover nadenk: het zijn steevast moedermaatschappijen en moederconcerns die in het nieuws zijn (ook als er alleen maar mannen in de raad van bestuur zitten). Hier heeft de emancipatiebeweging nog werk te doen.

Maar, dat weerbericht. Deze zin viel me op: ‘In de nachten vriest het op veel plaatsen streng, met -10 graden of minder.’ Hier ontstond lichte kortsluiting in mijn hoofd. Want ik koppelde bij het lezen het ‘minder’ wel aan het getal tien, maar niet aan de min. Als iemand zegt ‘-10 graden of minder’, dan denk ik toch even dat het -8 of -7 wordt. Had de opsteller van het bericht ‘-10 graden of kouder’ geschreven, was de verwarring er niet geweest.

Strikt genomen is het niet fout. -11 is minder dan -10. Bovendien stond het woord ‘streng’ erbij, en strenge vorst is tussen de -10 en de -15. Of zou ik moeten zeggen: strenge vorst is tussen -15 en -10? Dat voelt gek. Zodra getallen onder nul komen, kijken we vaak van rechts naar links op de getallenlijn. Boven nul doen we dat van links naar rechts: het wordt morgen tussen de 10 en de 15 graden. Je kunt ook zeggen: het gaat tussen de 10 en 15 graden vriezen – dan zit het ondernulgehalte in het woord vriezen. Ik vermoed dat dit komt omdat we meestal boven nul rekenen, en dus gewend zijn vanuit nul te redeneren. -10 ligt dichter bij 0 dan -15, dus klinkt voor mij ‘tussen -10 en -15’ logischer dan andersom.

Aan de linkerkant van nul liggen evenveel getallen op de getallenlijn als rechts

Getallen gaan in de taal maar zelden onder nul. Er zijn uitdrukkingen te over met getallen: veel vijven en zessen, in het honderd lopen, en u weet er zo een-twee-drie vast nog wel een paar. Ook de nul krijg je (niet) op het rekest: een uitdrukking als ‘verstand op nul’ is niet van nul of generlei waarde. Maar negatieve getallen in de taal? Ik heb ze niet gevonden, behalve dan in het woord ‘minachting’. En als iemand Minze heet, kun je over Minzes minachting spreken, maar daar houdt het wel op.

Jammer, want er liggen kansen. Je kunt in zeven sloten tegelijk lopen, maar waarom zeggen we niet na een lange schaatsdag met matige vorst: ik heb op min zeven sloten tegelijk geschaatst. Of als we over ecologische achteruitgang spreken: beter min één vogel in de hand dan min tien in de lucht. Als alles helemaal op rolletjes is gelopen: het liep in het min honderd. Aan de linkerkant van nul liggen evenveel getallen op de getallenlijn als rechts: oneindig veel. Er is nog een wereld te winnen dus.

In elk geval klopte het weerbericht in de zusterkrant wel. (We zouden het trouwens ook een nevenkrant kunnen noemen! Zoals je ook nevenfuncties hebt (vaak hoge omes), en een kindernevendienst.) Ik gleed deze week langs de rietkragen, en moest terugdenken aan de keer dat ik, dertien jaar geleden, in Elburg op de steiger zat, na een retourtje Harderwijk. Het ijs was hard en glad als marmer, de zon stond laag en de lucht was eindeloos blauw. Terwijl ik mijn schaatsen uitdeed, kwam naast mij een oude boer zitten, die zijn klompen verruilde voor antieke noren. Hij keek me aan en zei: ‘Zulk weer, en zulk ijs, dat heb je maar twee, hooguit drie keer in je leven.’ Hij zag eruit alsof hem een derde keer ten deel was gevallen, en kraste voorzichtig weg. Zo mooi als toen was het ijs deze week niet, maar schaatsen op natuurijs is wel iets waarbij alle getallen wegvallen.

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn column met natuurwetenschappen en taal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden