Leven inblazen

Kan een nieuw leven ingeblazen mammoet het nieuwste wapen in de klimaatstrijd worden?

Schets van een mammoet. 
 Beeld
Schets van een mammoet.

Een kruising tussen een Aziatische olifant en een wolharige mammoet, die de Russische en Canadese toendra’s weer moet gaan begrazen. Dat is kort samengevat het plan van Harvard-geneticus George Church. Experts twijfelen aan de haalbaarheid.

Naar eigen zeggen loopt George Church al jaren met dit plan rond, maar nu de steenrijke Amerikaanse investeerder Ben Lamm er ook 15 miljoen dollar in heeft gestoken, wordt het echt menens. Op de website van het speciaal hiervoor opgerichte bedrijf Colossal, zeggen de mannen dat ze ongeveer zes jaar nodig hebben om de eerste olifant-met-mammoetkenmerken op de wereld te zetten. Een complete kudde zal enkele tientallen jaren duren, verwachten zij.

Het doel van Colossal is niet om de wolharige mammoet weer één op één terug te brengen. Zij willen Aziatische olifanten kweken, die zijn voorzien van mammoet-DNA waardoor ze niet alleen lijken op hun illustere voorgangers maar ook op de toendra kunnen overleven. Als de dieren daar weer gaan grazen, en mos weer plaatsmaakt voor grote grasvlakten, zou de permanent bevroren bodem, de permafrost, ook weer beter geïsoleerd worden. Nu ontdooit de permafrost in rap tempo, waarbij het sterke broeikasgas methaan vrijkomt. De nieuwe olifanten moeten uiteindelijk dus niets minder doen dan helpen de klimaatverandering tegen te gaan, aldus Colossal.

‘Zo goed als onmogelijk’

De Wageningse hoogleraar fokkerij en genomica Martien Groenen moet grinniken om de plannen van Church. Zelf onderzoekt Groenen hoe de erfelijke eigenschappen van een dier samen met de omgeving uiteindelijk bepalen hoe dat dier er precies uitziet en hoe het zich staande houdt in de omgeving. “Als je het complete genoom van een uitgestorven dier in handen hebt, dan is het al een hels karwei om zo’n dier weer tot leven te wekken. Maar om heel gericht bepaalde eigenschappen eruit te pikken en alleen díe over te zetten, dat is zo goed als onmogelijk”, aldus Groenen. “Veel essentiële eigenschappen worden bepaald door een samenspel van heel veel verschillende genen. Mis je er ééntje, dan gaat het al mis. Nee, dit soort plannen, zijn leuk voor de bühne, maar ik had mijn geld er niet ingestoken”, aldus Groenen. “Maar goed, zeg nooit nooit.”

Mammoetonderzoeker Dick Mol durft dat wel te zeggen. “Ik zeg niet dat het nooit zal kunnen, maar wel dat je er nooit aan zou moeten beginnen”, zo verduidelijkt hij zijn afkeer van het plan van Church. “Het is in ieder geval al een stapje in de goede richting dat ze niet meer willen proberen het complete dier terug te brengen”, aldus Mol. “Rond veertig miljoen jaar terug, liepen er letterlijk honderden verschillende soorten ‘slurfdragers’ op aarde. Daarvan hebben we hebben nu alleen de Aziatische, de Afrikaanse en de bosolifant nog over. De rest is niet voor niets uitgestorven.”

Virussen, overchill en jagen

Mol denkt niet dat het helemaal aan de jagende mens te wijten was, dat de wolharige mammoet tienduizend jaar terug van de aardbodem verdween. “Bejaging zal vast en zeker een rol hebben gespeeld. Maar naast die overkill speelde er mogelijk ook een overchill. Door verandering van het klimaat raakte de toendra waarschijnlijk teveel bedekt door sneeuw, waardoor de dieren niet meer bij de tientallen kilo’s gras konden die ze dagelijks nodig hadden.” Naast kou en jacht is er ook nog een theorie die zegt dat virussen de mammoeten de das om hebben gedaan.

In 1999 was Mol betrokken bij het ontdooien van een complete mammoet op het Russische schiereiland Taimyr. “Uit dergelijke karkassen hebben we nog complete stukken darm, inclusief ontlasting verzameld. Een schatkamer voor de wetenschap”, aldus Mol. “In dat soort bevroren resten wordt nu nog steeds gezocht naar sporen van virussen, om de theorie van uitsterven door over-ill te toetsen. Maar dit soort karkassen zijn bewaard bij temperaturen tot min 11 graden. Dat is lang niet koud genoeg om het DNA intact te bewaren.”

Overlevingskansen

Zelfs als het zou lukken om een gekruiste mammoet op de toendra te zetten, dan nog houdt Mol zijn hart vast voor de overlevingskansen van de dieren in het hoge noorden. “Paleo-ecoloog Bas van Geel van de Universiteit van Amsterdam heeft de mest van verschillende ‘permafrost-mammoeten’ helemaal uitgeplozen. Daardoor weten we vrij goed wat de dieren aten. Ze hadden enorme hoeveelheden verschillende planten nodig. De planten die nu op de toendra groeien, zijn echt niet genoeg om een kudde olifanten te onderhouden. Anders dan ons gras, groeit toendragras niet vanaf de bodem weer aan. Eenmaal afgegraasd kunnen ze dus pas een volgend groeiseizoen weer terugkomen. Dan zouden de olifanten van Church dus echt gigantische stukken van de moderne toendra tot hun beschikking moeten hebben.”

Op basis van de fossielen die uit onze eigen Noordzee zijn opgevist en de bevroren resten uit de permafrost, heeft Mol de Rotterdamse kunstenaar Remie Bakker al verschillende keren opdrachten gegeven om uitgestorven dieren uit de ijstijd weer als museummodellen tot leven te wekken. “Ik zou tegen Church willen zeggen: dichter dan dat gaan we nooit meer bij een mammoet komen.”

Lees ook:

De mammoet keert terug

Wat hebben de dodo, het heidehoen, de gouden pad en de Tasmaanse tijger gemeen? Ze zijn alle uitgestorven - en ze staan op de nominatie om uit de dood te herrijzen.

Dan maken we toch een nieuwe

Uitgestorven dieren tot leven wekken, moeten we dat willen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden